فلسفه تحریم ربا

نوع مقاله: علمی

نویسنده

دانشجو

چکیده

ربا در دین اسلام و دیگر ادیان الهی تحریم شده است. بااین‌همه،‌ وجود نظام مالی رایج در جهان امروز به‏ویژه در دنیای غرب، با محوریت ربا بنا شده است. عدم نیاز به نظارت بر فعالیت اقتصادی، تضمین اصل سرمایه و سودآوری قطعی قرض ربوی، باعث شده است تا سرمایه‌داران غیرمتعهد، این قرارداد را بر دیگر روش‏های سرمایه‌گذاری ترجیح دهند. رواج شبهات جدید در موضوع‌شناسی ربا و خارج نمودن بخشی از قراردادهای ربوی از دایره حرمت ربا، رواج قراردادهای ترکیبی با ماهیت قرض ربوی و نیاز به طراحی قراردادهای جدید در چارچوب نظام مالی اسلام از جمله مهم‏ترین دلایلی است که ضرورت تحقیق و تبیین فلسفه تحریم ربا را بیش‌ازپیش نمودار ساخته است.
این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی و با بررسی آیات و روایات و استفاده از متون فقهی و تجزیه و تحلیل عقلی، فلسفه تحریم ربا را استخراج کرده و به‌دنبال اثبات فرضیه‌های زیر است:
یک. ربای قرضی نه به‌جهت تعبد، بلکه به‏جهت ظلم تحریم شده است.
دو. علت ظالمانه‌ بودن ربای قرضی،انتقال ملکیت در قرارداد قرض است.
سه. ربا به‏صورت سیستمی موجب اختلال فعالیت‌های مفید و خیر‌خواهانه اقتصادی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.

ابن منظور (1408ق)، لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.

احمدوند، معروف علی (1383)، «حکمت تحریم ربا در اندیشه فقهی استاد شهید مطهری»، مجله فقه (کاوشی نو در فقه اسلامی)، ش 39، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

امام خمینی، سید روح‌الله (1391ق)، کتاب البیع‏، ج٢، نجف اشرف: مطبعۀ الآداب، چاپ اول.

انصاری، مرتضی (1418ق)، کتاب المکاسب، ج6، قم: مجمع الفکر الإسلامی، چاپ اول.

بدوی، ابراهیم زکی‌الدین (383 ق)، نظریه الربا المحرم فی الشریعة الاسلامیة، قاهره: مطابع الشعب.

حرّعاملی، محمد (1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسه آل البیت(ع)‏، چاپ اول.

حسینی، سید هادی (1381)، «حکمت‏های تحریم ربا»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 5، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

رشیدرضا، سید محمّد (بی‌تا)، تفسیر المنار، بیروت: دارالمعرفة للطباعة و النشر، چاپ دوم.

زرقا، مصطفی (1388ق)، المشکلات العصریة فی میزان الشرایعة الاسلامیة، بیروت: مجلة البعث.

سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی (1369)، صحیفه نور، تهران: سروش، چاپ اول.

شلتوت، محمود (1395ق)، الفتاوی، بیروت: دارالشروق.

شهید ثانی، زین‌الدین، 1413ق)، مسالک الأفهام‏، ج4، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول.

صانعی، یوسف (1383)، فقه و زندگی ـ1، ربای تولیدی، قم: انتشارات میثم تمار.

صدر، محمدباقر (1417ق)، اقتصادنا، قم: دفتر تبلیغات اسلامى‏‏، چاپ اول‏.‏

همو (1401ق)، البنک اللاربوی فی الاسلام، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، چاپ هفتم.

علی ‌جواد (1971م)، المفصّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت: دارالعلم، چاپ اوّل.

فرزین‌وش، اسدالله (1381)، «ربا، بهره قراردادی و بهره طبیعی»، فصلنامه تحقیقات اقتصادی دانشگاه تهران، شماره 60، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، صص 149 تا 186.

فخررازی، محمد (1369)، التفسیر الکبیر، بیروت: دارالکتب العلمیه.

قرضاوی، یوسف (1380)، بهره بانکی همان رباست، مترجم: خلیلی، نصرالله، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 3، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

کاشانی، سید محمود (1376)، مجموعه مقالات هشتمین سمینار بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری.

لارى، سید عبدالحسین‏ (1418ق‏)، التعلیقة على المکاسب‏، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، چ‌ اول‏.

مطهری، مرتضی (1371)، مسئله ربا به ضمیمه بیمه، تهران: انتشارات صدرا، چاپ چهارم.

همو (1382)، یادداشت‏های استاد مطهری، ج4، تهران: صدرا، چاپ دوم.

مفید، محمّد (1413ق)، المقنعة، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید(ره)‏، چاپ اول‏.

مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق‏)، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان‏، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، چاپ اول‏.

مکارم، ناصر (1360)، خطوط اصلی اقتصاد اسلامی، قم: انتشارات هدف‌، چاپ اول.

همو (1422ق)، الربا و البنک الإسلامی‏، قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب(ع)‏، چاپ اول.

همو (1384)، «ربا در قرض‏های تولیدی و تجاری»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 18، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

همو (1386)، «مبنای فقهی قانون عملیات بانکی بدون ربا»، فصلنامه تخصصی فقه و حقوق، شماره 14، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

یوسفی، احمد علی (1377)، ماهیت پول و راهبردهای فقهی و اقتصادی آن، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.