تحلیل مقایسه‌ای ریسک اعتباری در بانکداری اسلامی و بانکداری متداول

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 رئیس دانشگاه علوم اقتصادی تهران

2 دانشجوی دکتری علوم اقتصادی دانشگاه تهران

چکیده

عدم پرداخت اصل و فرع بدهی طبق شرایط مندرج در قرارداد، ریسک اعتباری تلقی می‌شود. از میان ریسک‌های موجود در عملیات بانکی، ریسک اعتباری از آن جهت که حیات بانک به آن وابسته است، مهم‏ترین ریسکی است که بانک‌ها با آن مواجه می‌شوند. توجه به عوامل مؤثر و مدیریت صحیح این ریسک، می‌تواند تضمین‌کننده ثبات و سودآوری بانک باشد. هرچند ابعاد مختلف این موضوع در بانکداری متداول مورد توجه قرار گرفته، اما به‏دلیل ماهیت متفاوت بانکداری اسلامی، بررسی این ریسک و پیش از آن بررسی رویکرد اسلام نسبت به موضوع ریسک بسیار ضروری است. ازاین‌رو، هدف این مقاله تبیین رویکرد اسلام نسبت به مفهوم ریسک و همچنین ارائه تحلیل نظری در مقایسه ریسک اعتباری در بانکداری اسلامی و بانکداری متداول است.
هرچند مفهوم ریسک با مفهوم غرر در مباحث اسلامی قرابت دارد، اما به نظر می‌رسد این دو مفهوم از یکدیگر متمایز است و از این جهت ایرادی متوجه قراردادها با ریسک اعتباری از دیدگاه اسلام نخواهد شد. بررسی‏ها نشان می‌دهد، هرچند بانکداری اسلامی در استفاده از ابزارهای مدیریت ریسک اعتباری انعطاف کمتری دارد، ولی به‏دلیل ماهیت متفاوت قراردادها و عقود و شرایط پیرامونی در مدیریت ریسک اعتباری، بانکداری اسلامی از لحاظ نظری با ریسک اعتباری کمتری مواجه خواهد بود. به‏علاوه محدودیت‌های موجود در مدیریت ریسک نیز قابل رفع است و ازاین‌رو، بانکداری اسلامی با مدیریت صحیح ریسک اعتباری می‌تواند نسبت به بانکداری متداول باثبات‌تر باشد

کلیدواژه‌ها


امام خمینی، روح‌الله (1363)، تحریر‌الوسیله، جلد اول، دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول؛ کتاب الدین.

السویلم، سامی (1388)، پوشش ریسک در مالی اسلامی؛ ترجمه محمدمهدی عسکری و محمد علیزاده، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).

علیدوست، ابوالقاسم (1384)، «نفى غرر»، فصلنامه اقتصاد، شماره 82.

فتحی، سعید (1385)، «ریسک مالی شاخص‌سازی و اندازه‌گیری»، ماهنامه تدبیر، سال شانزدهم، شماره 168.

حر عاملی، محمد بن حسن (بی‌تا)، وسائل الشیعه فی تحصیل مسائل الشریعه، جلد 13، انتشارات مکتبه الاسلامیه.

«مدیریت ریسک جامع: چالش‌ها و رویکرها» (1385)، ماهنامه تدبیر؛ سال شانزدهم شماره 169.

مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی (1379)، مأخذشناسی قواعد فقهی، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.

مؤسسۀ عالی بانکداری (1378)، مجموعه سخنرانی‌ها و مقالات بانکداری اسلامی، چاپ اوّل.

نظری، حسین (1384)، «بیع سلف و سلم در فقه امامیه»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی لاهیجان.

 

Akks, Ali, Superiority of Islamic Banking, Bangladesh Open University, www.cdss.ingeniousbd.org.

Al-Suwailem, S. (2002), Decision-making Under Uncertainty: An Islamic Perspective, Islamic Development Bank.

Bassi, F., P. Embrechts, and M. Kafetzaki (1996), A Survival Kit on Quartile Estimation, Working paper, Dept. of Mathematics, Swiss Federal Institute of Technology.

Crnkovic, C. and J. Drachman. A. (1996), Universal Tool to Discriminate among Risk Measurement Techniques, Working paper, J. P. Morgan, Corp.

Elgari, M. Ali (2003), "Credit Risk in Islamic Banking and Finance", Islamic Economic Studies, Vol. 10, No. 2.

Ismail, A. G. and Sulaiman A. A. (2006), Default and Recovery Rates on Islamic Banks Financing: Implications for New Capital Adequacy Standard, Review of Islamic Economics.

Jackson, P.; Maude, D. and Perraudin, W. (1997), "Bank Capital and Value at Risk", Journal of Derivatives, 4(3).

Jorion, Philippe (2003), Financial Risk Manager Handbook, 2nd Edition, John Wiley & Sons, Inc.

Kahf, Monzer (2005), "Basel II: Implication for Islamic Banking", 6th International Conference on Islamic Economics and Banking.

Khan, Tariqullah and Ahmed, Habib (2001), Risk Management: An Analysis of Issues in Islamic Financial Industry, Islamic Development Bank.

Lopez, J. (1996), Regulatory Evaluation of Value-at-Risk Models, Working paper, New York Federal Reserve Bank.

Rahman, M. Mizanur; Jafrullah, M. and Islam, Tawhid (2008), "Rural Development Scheme of Islamic Bank Bangladesh Limited (IBBL): Assessment and Challenges", IIUM Journal of Economics and Management, 16, no. 2.

Samad, A. and Hasan, M.K. (1999), "The Performance of Malaysian Islamic Bank During 1984-1997: An Exploratory Study", International Journal of Islamic Financial Services, 1 (3).

Samdani, Ijaz A. (2007), Islamic Banking and Gharar, Karachi, Idara-e-Islamiat.

Sarker, M.A.A. (1999), "Islamic Banking in Bangladesh: Performance, problems and Prospects", International Journal of Islamic Financial Services, 1 (3).

Shaikh Salman and Jalbani, Amanat (2008), "Risk Management in Islamic and Conventional Banks: A Differential Analysis", Journal of Independent Studies & Research, Szabist, Karachi.

Sundararajan,V and Errico, L. (2002), "Islamic Financial Institutions and Products in the Global Financial Systems": Key Issues in Risk Management and Challenges Ahead: IMF Paper WP/02/192.