اوراق بهادار (صکوک) بانکی؛ تبدیل تسهیلات بانکی به اوراق بهادار در بانکداری بدون ربا

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 استاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 کارشناس ارشد مدیریت مالی

چکیده

امروزه در کنار طراحی انواع متنوع سپرده‌های بانکی، یکی از متداول‏ترین روشهای تأمین مالی بانکها، استفاده از انتشار اوراق بهادار با پشتوانه تسهیلات بانکی است. استفاده از این ابزار در بانکداری متعارف سابقه زیادی دارد؛ بانک‌ها با بهره‌گیری از این ابزار منابع خود را تجدید کرده و قدرت اعطای تسهیلات اعتباری خود را مضاعف می‌کنند، استفاده از این ابزار در بانک‏های اسلامی از جمله در ایران سابقه زیادی ندارد.
با تصویب قانون بازار اوراق بهادار در سال‌های 1384 و 1388، بستر قانونی لازم برای طراحی و انتشار انواع گوناگون اوراق بهادار جدید ایجاد شده است. اکنون بانک‏های ایران نیز میتوانند از طریق طراحی و انتشار ابزارهای مالی جدید، به‏ویژه از طریق تبدیل تسهیلات اعطایی به اوراق بهادار، اقدام به تأمین مالی از طریق بازار سرمایه نمایند.
این تحقیق، با هدف معرفی چنین ابزاری، از سه بخش تشکیل شده است: در بخش نخست، با نگاهی به سابقه تبدیل دارایی‌های بانکی به اوراق بهادار در بانکداری متعارف و بانک‌های اسلامی اهداف، عملکرد و آسیبشناسی تبدیل دارایی‌های بانکی به اوراق بهادار تبیین می‌شود و در بخش دوم، ابزار مالی مناسب برای تبدیل دارایی‌های بانکی به اوراق بهادار در بانکداری ایران طراحی می‌گردد، با این ویژگی‌ها که نخست، از منظر فقهی ابزاری قبول‌شدنی باشد؛ دوم، با قوانین و مقررات پولی و مالی ایران سازگار باشد؛ سوم، با توجه به نقش این ابزارها در پدید آمدن بحران مالی اخیر، باعث ایجاد بحران نگردد و در بخش پایانی ریسک‏های ابزارهای طراحی‌شده و مدیریت آن‏ها بررسی می‏شود.

کلیدواژه‌ها

امام خمینی، روح‌الله (1375)، استفتائات جدید، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

همو (1416ق)، تحریرالوسیله، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

ابوالحسنی، اصغر و حسنی مقدم، رفیع (1387)، «بررسی انواع ریسک و روش‌های مدیریت آن در نظام بانکداری بدون ربای ایران»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره30، پاییز.

ارسلان طریق، علی (1387)، مدیریت ریسک‌های مالی ساختارهای صکوک، مصطفی زهتابیان و علی سعیدی، تهران: سازمان بورس اوراق بهادار.

الهی، مهدی (1387)، «اولویت‏‏بندی ریسک‌های راهبردی در بانکداری ایران با توجه به بانک‌های خصوصی و خارجی»، تهران: پایان‌نامه دانشگاه امام صادق(ع).

بری گام، اوجین اف، سی‌گاپنسکی، لوئیس، و آردی‌وز، فیلیپ (1384)، مدیریت مالی میانه، علی پارساییان، تهران: ترمه.

حسینی عاملی، سید جواد (بی‌تا)، مفتاح الکرامه، بیروت: مؤسسه آل البیت.

حرّ عاملی (1413ق)، وسائل‌الشیعه، بیروت: مؤسسة آل‌البیت‌(ع) لإحیاء التراث العربی.

خامنه‌ای، سیدعلی (1381)، رساله اجوبة الاستفتائات، انتشارات بین‌المللی الهدی.

خان، احمد و احمدی، حبیب (1387)، مدیریت ریسک بررسی عوامل بروز آن در صنعت خدمات مالی اسلامی، محمدمهدی موسوی بیوکی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

راعی، رضا و سعیدی، علی (1383)، مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک، تهران: سمت.

سازمان بورس و اوراق بهادار (1386)، ضوابط ابزار مالی اوراق اجاره، تهران.

سازمان بورس و اوراق بهادار (1387)، دستورالعمل پیشنهادی اوراق رهنی، تهران.

سروش، ابوذر (1387)، «اوراق مشارکت رهنی ابزاری نوین در تأمین مالی بانک‌ها»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 29.

سروش، ابوذر و صادقی، محسن (1386)، «ریسک‌های اوراق اجاره و روش‌های پوشش آن»‌، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره25.

سعیدی، علی (1388)، «امکان‌سنجی اقتصادی تبدیل تسهیلات فروش اقساطی به اوراق رهنی؛ مورد مطالعه: بانک ملی ایران»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 36.

عبده تبریزی، حسین (1375)، «اوراق بهادار با پشتوانه وام‏های رهنی»، مجله حسابدار.

فتحی، سعید (1385)، «ریسک مالی شاخص‌سازی و اندازه‏گیری»، ماهنامه تدبیر، شماره 168.

موسوی، سید باقر (1381)، «خرید و فروش دین»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره 7.

موسویان، سیدعباس (1386)، ابزارهای مالی اسلامی(صکوک)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

موسویان، سید عباس (1389)، اوراق بهادار بانکی تبدیل تسهیلات بانکی به اوراق بهادار، تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.

نجفی، محمدحسن (1981م)، جواهرالکلام، بیروت: دار احیاء التراث‌العربی.

نجفی، مهدی (1385)، «تأمین مالی از طریق تبدیل اموال عینی به اوراق بهادار: مطالعه فقهی اقتصادی صکوک»، تهران: پایان‌نامه، دانشگاه امام صادق(ع).

هدایتی و همکاران (1381)، عملیات بانکی داخلی (2)، مؤسّسه عالی بانکداری ایران.

 

Alvi, Ahmed (2010), Comprehensive Stydy of the International Sukuk Market, Malaysia, International Islamic Financial Market.

Abdul Aziz, sarah, Annual report 2009 laporan tahuna

Annual Report 2009 & 2010, Laporan Tahunan by Cagamas Holding Berhad, Kuala lumpur Sentra: www.cagamas.com.my

Crouhy, Michel, Galai, Dan & Mark, Robert (2006), Essentials of Risk Management, New York: McGraw- Hill.

Greuning, Hennie, Bratanovic, Sonja (2008), Managing Banking Risk, Mumbai, Jaico Publishing House.

Leea, Jae Ha (2000), "Embedded options and Interest Rate Risk for Insurance companies, banks and other financial Institutions", The Quarterly Review of Economics and Finance, 40.

Martellini, Lionel; Praiaulet, Philippe & Priaulert, Stephane (2003), Fixed Income. Securities. John Wiley & Sons.

Popescu, Dumitru (2009), Market Risk Assessment Of a Bank,Methods And Measurements, Bucharest, Bucharest Academy of Economic Studies.

Parker, George G. C (1995), Beaver, William H, Risk management: problems & solutions, New York city: McGraw-Hill.

Raslan, Johan (2008), Malaysia Asias Islamic finance hub, Price water house coopers.

Tallman, Ellisw and Wicker, Elmus (2010), Banking and Financial crises in united states history :what Guidance can history offer policymarkers, Federal Reserve bank of Cleveland.

Webster, Noah (2009), Websters New Collegiate Dictionary, New York City, Random House.


دوره 1، شماره 1
پاییز و زمستان 1390
صفحه 117-150
  • تاریخ دریافت: 08 شهریور 1390
  • تاریخ بازنگری: 21 آبان 1390
  • تاریخ پذیرش: 30 دی 1390