مدیریت ریسک اعتباری در بانکداری اسلامی با رویکرد بررسی عقود و الگوی پرداخت تسهیلات

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه مفید

2 کارشناس ارشد علوم اقتصادی

چکیده

با توجه به ماهیت فعالیت بانک‌ها، ریسک اعتباری بیشترین نقش را در توان سودآوری آن ایفا خواهد کرد؛ به‌گونه‌ای که علی‌رغم ابداع و نوآوری‌های موجود در نظام بانکی ریسک عدم بازپرداخت تسهیلات توسط وام‌گیرنده هنوز هم به‌عنوان دلیل عمدۀ عدم موفقیت بانک‌ها محسوب می‌شود. افزایش زیان اعتباری ناشی از بازپرداخت وام و کاهش توان سودآوری و همچنین، چاره‌اندیشی برای جلوگیری از ورشکستگی بانک‌ها در دهۀ اخیر فکر اندازه‌گیری و کنترل ریسک اعتباری را گسترش داده است. مقالۀ حاضر به روش توصیفی و تحلیل محتوی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به‌دنبال اثبات این فرضیه است که عقود مبادله‌ای ریسک اعتباری کمتری در مقایسه با عقود مشارکتی برای مؤسسات مالی و بانک‌ها ایجاد می‌کنند. بر اساس یافته‌های این مقاله، عقود اسلامی غیرمشارکتی (مبادله‌ای) در مقایسه با عقود مشارکتی ریسک کمتری دربردارند، اما این عقود نیز واجد ریسک‌اند و بانک‌های اسلامی را در معرض ریسک اعتباری قرار می‌دهند. بانک‌ها در صورت عدم استقرار یک نظام مدیریت ریسک اعتباری متناسب قادر به تشخیص میزان ریسک اعتبارات و تعیین زیان‌های احتمالی عدم بازپرداخت وام‌ها نیستند و در نتیجه، قادر به تخصیص بهینۀ سرمایۀ خود نخواهند بود و ازاین‌رو، سودآوردی آن‌ها نیز با تهدید اساسی مواجه خواهد شد. در بخش پایانی این مقاله به ارائۀ هشت راهکار جامع برای کاهش ریسک اعتباری بانک‌ها پرداخته شده است که می‌تواند راهگشای حرکت بانک‌ها برای کاهش ریسک اعتباری و در نهایت ورشکستگی آن‌ها شود.

کلیدواژه‌ها


آیتی، سید محمدرضا و علی آل‌بویه (1389)، «بررسی فقهی قرارداد استصناع در بازار بورس»، پژوهشنامه فقه و حقوق اسلامی، شماره 5.
ابوالحسنی، اصغر و رفیع حسنی‌مقدم (۱۳۸۷)، «بررسی انواع ریسک و روش‌های مدیریت آن در نظام بانکداری بدون ربای ایران»، اقتصاد اسلامی شماره ۳۰.
احمدی حاجی‌آبادی، سید روح‌الله و احمد بهاروندی (1389)، «راهکارهای اجرای صحیح عقدهای مشارکتی در نظام بانکی ایران»، اقتصاد اسلام، شماره 38.
اسماعیلی، غریبه و رحمانی، علی (1389)، «مدیریت پوشش ریسک اعتباری با استفاده از سوآپ نکول اعتباری»، سومین کنفرانس بین‌المللی توسعه نظام تأمین مالی در ایران.
اشرف احمدیان، علی (1391)، «مدیریت ریسک اعتباری، چالش پیشروی تأمین مالی در سیستم بانکی ایران»، سومین کنفرانس بین‌المللی صنعت احداث.
اکبریان، رضا و دیانتی، محمدحسین (1385)، «مدیریت ریسک در بانکداری بدون ربا»، اقتصاد اسلامی، شماره 25.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1363)، قانون عملیات بانکی بدون ربا، تهران: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
القری ‌بن عید، محمدعلی (1384)، «مشکلات بانک‌های اسلامی و راه‌حل آن‌ها»، ترجمه غلام‌رضا مصباحی‌مقدم، اقتصاد اسلامی، شماره 20.
بحرالعلوم، محمدمهدی و علی قاسمی ارمکی (1385)، «مدیریت ریسک در بانکداری اسلامی»، مؤسسه عالی بانکداری ایران، هفدهمین همایش بانکداری اسلامی.
تهرانی، رضا و فلاح‌شمس، میرفیض (1384)، «طراحی و تبیین مدل ریسک اعتباری در نظام بانکی کشور»، علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، شماره 43.
راعی، رضا و سعیدی، علی (1383)، «مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک»، تهران: دانشکده مدیریت دانشگاه تهران و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ اول.
رضایی، مجید (1382)، «بررسى فقهى ابزارهاى مالى مشتقه»، اقتصاد اسلامی، شماره 11.
شمس‌الدینی، اکبر (1389)، «اصول مدیریت ریسک اعتباری»، بانک صادرات، شماره 20، صص84-87.
عقیلی‌ کرمانی، پرویز (1381)، «مدیریت ریسک در بانکداری سنتی در مقایسه با بانکداری بدون ربا»، مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.
فتحی، سعید (1385)، «ریسک مالی، شاخص‌سازی و اندازه‌گیری»، تدبیر، شماره 16.
کدخدایی، حسین (1379)، «پدیده ریسک در بانکداری اسلامی»، مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران
کیمیاگری، محمدعلی و محمدجعفر امینی، و حمید طباطبایی آرانی، و لیلا حسینی (1391)، «مدل ریسک اعتباری بازپرداخت تسهیلات مشتریان اعتباری بانک (موردی حوزه شهرضا بانک ملی ایران)»، نهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی صنایع.
موسویان، سیدعباس (1381)، «آثار اقتصادی جایگزینی نظام مشارکت به‌جای نظام بهره»، اقتصاد اسلامی، شماره 5.
موسویان، سیدعباس (1386)، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
موسویان، سیدعباس و موسوی‌ بیوکی، سید محمدمهدی (1388)، «مدیریت ریسک اعتباری در بانکداری اسلامی از طریق سوآپ نکول اعتباری»، اقتصاد اسلامی، سال نهم، شماره 33.
مهدوی ‌نجم‌آبادی، سیدحسین (1381)، «تفاوت‌های اساسی توزیع ریسک در دو نظام بانکداری اسلامی و سنتی»، مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.
ناصری، مهدی و باقری، وحید (1386)، «بررسی سازوکار پرداخت سود واقعی به سپرده‌های سرمایه‌گذاری در بانکداری اسلامی و مشکلات فراروی اجرای آن»، مجموعه مقالات هجدهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.
ویلیامز، چستر آرتور و هانیز، ریچارد (1382)، مدیریت ریسک، داور ونوس و حجت‌الله گودرزی، تهران: نگاه دانش، اول.
هدایتی، سید علی‌اصغر و همکاران (1381)، عملیات بانکی داخلی ـ2، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.
Basel Committee on Banking Supervision )2000(, Principal for Management of Credit Risk, September.
BCBS (1999), ''Principles for the Management of Credit Risk'', Consultative Paper, Basel Committee on Banking Supervision.
BCBS, (2001), ''Principles for the Management and Supervision of Interest Rate Risk'', Basel Committee on Banking Supervision.
Brian Coyle (2000), "Framework for Credit Risk Management", Chartered Institute of Bankers, pp. 5-11.
Castro, Vítor (2013), "Macroeconomic Determinants of the Credit Risk in the Banking System: The Case of the GIPSI", Economic Modeling, No.31, pp. 672-683.
Crouhy, Michel, Dan Galai, and Robert Mark (2001), Risk Management, New York; McGraw Hill.
Da Silva, Marcos Soares, Divino, Jose Angelo (2013), "The Role of Banking Regulation in an Economy under Credit Risk and Liquidity Shock", North American Journal of Economics and Finance, available at SciVerse Science Direct.
Khan, T. and Ahmed, H. (2001), Risk Management: An Analysis of issues in Islamic Financial Industry. Jeddah: Islamic Research and Training Institute (IRTI).
Mishkin, Frederic S. (2004), The Economics of Money, Banking and Financial Markets, New York; Harper Collins, 7th ed.
Ngurah Narindra Mandalaa, I Gusti, Badra Nawangpalupia, Catharina & Rian Praktiktoa, Fransiscus (2012), "Assessing Credit Risk: an Application of Data Mining in a Rural Bank", International Conference on Small and Medium. Enterprises Development with a Theme.
Obaidullah, M. (2002), "Islamic Risk Management: Towards Greater Ethics and Efficiency", International Journal of Islamic Financial Services, Vol.04, No.3.
Paula Matias Gama, Ana & Susana Amaral Geraldes, Helena (2012), Credit Risk Assessment and the Impact of the New Basel Capital Accord on Small and Medium-sized Enterprises: An Empirical Analysis, Management Research Review.
Rose، Peter S. (1999), Commercial Bank Management، 4th. Edition: McGraw- Hill.