اوراق مرابحه کالا؛ ابزار مناسب برای بازار بین‌بانکی در بانکداری بدون‌ربا

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 کارشناسی‌ارشد معارف اسلامی و مدیریت مالی دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

گاهی بانک‌ها در عملیات بانکداری، با کسری منابع مواجه شده و نیازمند تأمین نقدینگی می‌شوند. با توجه به اثرات سوء اضافه برداشت‌های بانک‌ها از بانک مرکزی بر اقتصاد ملی، به نظر می‌رسد بازار بین‌بانکی، ابزاری مناسب جهت تأمین این نوع نقدینگی است. تأمین نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها از طریق بازار بین‌بانکی، نیازمند به وجود ابزارهای کارآمد و مطابق شریعت در این بازار می‌باشد. این در حالی است که غالب ابزارهای پولی مورد استفاده در بازار بین‌بانکی متعارف، ابزارهایی مبتنی بر بهره بوده و قابل استفاده در بازار بین‌بانکی بانکداری بدون‌ربا نمی‌باشند.
در همین راستا، در این تحقیق تلاش می‌شود ابزاری کارآمد، مبتنی بر اوراق مرابحه کالایی معرفی و امکان‌سنجی شود. ساختار کلی این ابزار به‌گونه‌ای است که بانک دارای مازاد منابع نقدی، با استفاده از قرارداد مرابحه کالایی، منابع خود را در اختیار بانک دچار کسری نقدینگی می‌گذارد، سپس با تبدیل مطالبات خود از بانک دچار کسری نقدینگی به اوراق مرابحه کالایی، آنها را در بازارهای مالی عرضه می‌کند. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی و تحلیل محتوای متون فقه امامیه و متون مالی، به‌صورت کتابخانه‌ای، نشان ‌می‌دهد که ابزار مرابحه کالایی و به‌تبع آن اوراق مرابحه کالایی، امکان انتشار در بازار بین‌بانکی را دارا می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


اکبریان، رضا و همایون شیرازی (1389)، «برنامه مرابحه کالایی: ابزاری نو برای مدیریت نقدینگی»، جستارهای اقتصادی، شماره 13.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1388)، بسته سیاستی و نظارتی بانکی در سال 1388.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1389)، دستورالعمل اجرایی عقد استصناع، مرابحه و خرید دین.
بورس کالای ایران (1391)، قراردادهای آتی در بورس کالای ایران.
توکلیان، حسین (1390)، «بازار بین‌بانکیریالی و قابلیت معرفی یک ابزار جدید سیاست‌گذاری پولی»، تازه‌های اقتصاد، شماره 133.
حاجیان، محمدرضا (1385)، بازار بین‌بانکی ریالی، تهران: انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول.
حاجیان، محمدرضا و ابوالفضل اکرمی (1386)، «بازار بین‌بانکی ریالی؛ الزامات و ضرورت‌ها»، مجموعه مقالات هجدهمین همایش بانکداری اسلامی.
سلطانی‌نژاد، هدایت‌اله (1388)، «بررسی اعتبار بیع کالی به کالی در حقوق ایران و منابع فقهی»، نامه مفید، شماره 6.
طالبی، محمد، سیدعباس موسویان و حامد سلطانی‌نژاد (1386)، «بررسی تطبیقی فروش استقراضی سهام (Short Selling) با عقد‌های اسلامی»، اقتصاد اسلامی، شماره 27.
علم‌الهدی، سیدسجاد (1382)، «بررسی اجمالی فقهی بورس اوراق بهادار از منظر فقه امامیه»، دانش‌پژوهان، شماره 4.
موسوی خمینی، روح‌ا... (1416ق)، تحریر الوسیله، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، جلد1.
موسویان، سیدعباس (1388)، «صکوک مرابحه ابزار مالی مناسب برای بازار پول و سرمایه اسلامی»، جستارهای اقتصادی، شماره 11.
موسویان، سیدعباس و مهدی الهی (1389)، «امکان‌سنجی تشکیل بازار بین‌بانکی در بانکداری اسلامی»، اقتصاد اسلامی، شماره 38.
موسویان، سیدعباس و حسن بهاری قراملکی (1391)، مبانی فقهی بازار پول و سرمایه، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ اول.
موسویان، سید عباس و مجتبی کاوند (1389)، «مدیریت نقدینگی در بانکداری اسلامی»، معرفت اقتصادی، ، شماره 3.
نظرپور، محمدنقی، یوسفی محمدرضا و سیدمحسن سجادی (1391)، «عقد تورق برای تأمین نقدینگی از منظر فقهای امامیه»، فقه اهل بیت، شماره 69.
Central Bank of Malaysia, (2007), "Shariah Resolution in Islamic Finance", Kuala Lumpur, Central Bank of Malaysia
Dusuki, Asyraf Wajdi (2007), "Commodity Murabahah Programme(CMP): An Innovative Approach to Liquidity Management", Paper Presented at the 5th International Islamic Finance conference 2007, Organized by Monash University, Kuala lumpur, Printed at Journal of economics, banking and finance
Dusuki, Asyraf Wajdi (2010), "Can Bursa Malaysia’s Suq al-Sila’ (Commodity MurÉbaÍah House) Resolve the Controversy over Tawarruq? ", International shariah Research academy for Islamic finance (ISRA).
Nidal, Alsayyed (2010), "The uses and missuses of commodity murabahah: Islamic economic prespective", The global university in Islamic finance (INCEIF).
Zandi, Gholamreza & Arrifin, Noraini Mohd (2010( "Some Issues on Murabahah Practices in Iran and Malaysian Islamic banks", Islamic University of Malaysia