ارائه الگوی مطلوب تأمین مالی صنعت نفت ایران بر پایه صکوک استصناع و رتبه‌بندی ریسک‌های آن با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه مفید

2 استادیار دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق(ع)

3 کارشناس‌ارشد اقتصاد اسلامی دانشگاه مفید

چکیده

محدودیت منابع دولتی، عدم‌کفایت منابع بانک‌های داخلی و وجود محدودیت‌های مالی بین‌المللی، مانع بزرگی برای اجرای پروژه‌های زیرساخت در کشور و تأمین بستر توسعه محسوب می‌شوند. در حال حاضر درآمد حاصل از فروش نفت خام، عمده منبع درآمدی کشور برای توسعه زیرساخت‌ها محسوب می‌شود؛ از طرفی انواع صکوک استصناع (اوراق سفارش ساخت) می‌تواند با اثبات قابلیت‌های خود در بازار سرمایه کشورهای اسلامی و برطرف کردن شبهات ربوی، امکان جذب منابع مالی را افزایش دهد.
مقاله حاضر با روش توصیفی و تحلیل محتوا با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به‌دنبال بررسی این فرضیه است که انواع صکوک استصناع می‌تواند منابع مالی موردنیاز صنعت نفت را تدارک نماید؛ بنابراین ضمن ارائه الگوهای عملیاتی انتشار صکوک استصناع، صکوک ترکیبی استصناع و اجاره به‌شرط تملیک و صکوک ترکیبی استصناع و مرابحه، آثار اقتصادی انتشار و ریسک‌های بازار ثانویه مترتب بر این اوراق را برشمرده و با به‌کارگیری روش تحلیل سلسله مراتبی[i] و انجام مطالعات میدانی به رتبه‌بندی ریسک‌ها پرداخته است. نتایج گویای این است که انواع صکوک استصناع پیشنهادی با داشتن آثار اقتصادی مثبت می‌توانند در سبد تأمین مالی صنعت نفت قرار گیرند. همچنین ریسک‌های تورم، سیاسی و نرخ ارز ریسک‌هایی هستند که به‌ترتیب بیشترین تأثیر را بر انتخاب سرمایه‌گذاران برای خرید اوراق مورد مطالعه داشته و باید در مرکز توجه ناشرین قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


آذر، عادل و علی رجب‌زاده (1387)، تصمیم‌گیری کاربردی (رویکرد MADM)، تهران: انتشارات نگاه دانش، چاپ سوم.
حدادی، جواد (1390)، بررسی تأمین مالی پروژه‌محور در بخش بالادستی نفت با تأکید بر ابزارهای اسلامی، تهران: پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.
حسن‌بیگی، ابوالفضل (1381)، نفت، بای بک و منافع ملی، تهران: انتشارات نوای آوا.
سروش، ابوذر و محسن صادقی (1386)، «مدیریت ریسک اوراق بهادار اجاره (صکوک اجاره)»، اقتصاد اسلامی، شماره 27.
مزینی، امیرحسین (1389)، امکان‌سنجی انتشار اوراق صکوک در اقتصاد ایران مطالعه موردی بخش معدن و صنایع معدنی، تهران: انتشارات پژوهشکده اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس.
مشیری، اسماعیل (1380)، «مدل تعدیل‌شده AHP برای نظرسنجی و تصمیم‌گیری‌های گروهی»، دانش مدیریت، شماره 52.
موسویان، سید عباس (1386)، ابزارهای مالی اسلامی (صکوک)، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
موسویان، سید عباس (1388)، صکوک مرابحه ابزار مالی مناسب برای بازار پول و سرمایه اسلامی، اقتصاد اسلامی، شماره 11.
ندری، کامران و احمد کارگر مطلق (1389)، «امکان‌سنجی تأمین مالی بخش صادرات با استفاده از اوراق صکوک»، اقتصاد اسلامی، شماره 37.
نظرپور، محمدنقی (1392)، عقد و اوراق استصناع کاربردهای استصناع در بازارهای مالی اسلامی، قم: انتشارات دانشگاه مفید و سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
نظرپور، محمدنقی و ایوب خزائی (1389)، «طراحی پوشش ریسک صکوک استصناع در بازار بورس اوراق بهادار»، سیاست‌های اقتصادی (نامه مفید)، شماره 81.
Arsalan Tariq, Ali (2004), Managing Financial Risks of Sukuk Structures, Loughborough University.
Arsalan Tariq, Ali and Dar, Humayon (2007), "Risks of Sukuk structures: Implications for resource mobilization",Thunderbird International Business Review, Vol. 49(2).
Crouhy, Michel, Galai, Dan & Mark, Robert (2006), Essentials of Riskmanagement, McGraw- Hill.
Groenendaal, Willem J.H van Mohammad, (2006), mazraati, A Critical Review of Iran’s Buyback Contracts, Energy Policy, Vol. 34.