تحلیل سهام عادی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در جایگاه مبیع در عقد بیع براساس فقه امامیه

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی

2 استادیار دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق(ع)

3 استاد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات

چکیده

سهام عادی مهمترین و رایج‌ترین ابزارمالی بازار سرمایه کشور محسوب می‌شود. روزانه حجم وسیعی از سهام عادی شرکت‌های مختلف در بورس اوراق بهادار تهران معامله شده و مالکیت آن از سرمایه‌گذاری (شخصیت حقیقی یا حقوقی) به سرمایه‌گذار دیگر منتقل می‌شود. در عرف سرمایه‌گذاران و بازار سرمایه و همچنین گزاره‌های مختلف اَخباری و قانونی، از این معاملات به خرید و فروش یاد می‌شود. بنابراین فرضیه پژوهش ما عبارت است از این‌که سهام عادی می‌تواند به عنوان مبیع، در عقد بیع مورد معامله قرار گیرد. جهت آزمون این فرضیه از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی استفاده کردیم؛ در بخش توصیفی به تعریف سهام عادی، تبیین حقوق سهامداران و دیدگاه‌های مختلف درباره ماهیت سهام عادی پرداختیم. همچنین تعریف، ماهیت عقد بیع و شرایط عوضین بویژه مالیت و عین بودن مبیع توضیح داده شد. در بخش تحلیلی، ابتدا مالیت سهام عادی تأیید شد و سپس به تحلیل و نقد دیدگاه‌های مطرح شده درباره سهام عادی پرداختیم و با توجه به این نتیجه فقهی که براساس نظر مشهور فقها، مبیع باید عین باشد اما برخی از فقها بیع منفعت و حق را نیز صحیح می‌دانند، جواز یا عدم جواز مبیع بودن سهام عادی را در دیدگاه‌های مختلف درباره ماهیت سهام، بیان کردیم. در انتها نیز با ذکر مقدماتی نظر مختار ارائه شد، براساس نظر مختار شرکت سهامی موجودی اعتباری و مستقل می‌باشد و هر سهامدار مالک جزء مشاعی از این شیء اعتباری است. براساس این دیدگاه مبیع، کلی در مشاع و اعتباری است و متعلق این کلی در مشاع نیز که شرکت سهامی عام (شخصیت حقوقی) است یک موجود اعتباری است و از آنجا که کلی در مشاع در دیدگاه اکثر فقیهان، از اقسام مال عینی است؛ بنابراین براساس نظر مختار، سهام عادی از نظر همه‌ فقها می‌تواند در عقد بیع، مبیع واقع شود.

کلیدواژه‌ها


افشاری، اسدا... (1378)، مدیریت مالی در تئوری و عمل، تهران: انتشارات سروش.
انصاری، مرتضى بن محمدامین (1415ق)، المکاسب، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى، چاپ اول، جلد سوم.
باریکلو، علیرضا (1385)، «ماهیت سهم و بازخرید آن توسط شرکت صادرکننده»، پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، شماره 1.
باقری، احمد (1388)، «مفهوم بیع در لغت و اصطلاح»، نامه الهیات، شماره 7.
بنی‌هاشمی خمینی، محمدحسن (1388)، توضیح المسائل مراجع، قم: دفتر انتشارات اسلامی. جلد دوم.
تفرشی، محمد عیسی و رضا سکوتی نسیمی (1383)، «بیع سهام شرکت‌های سهامی»، علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره 21، شماره 2.
جنیدی، لعیا و رحمت دشتی (1388)، «بررسی نظام حقوقی حاکم بر سهام ممتاز در حقوق ایران وانگلستان»، بورس اوراق بهادار، شماره 7.
خامنه‌ای، سید علی (1381)، رساله اجوبه الاستفتائات، انتشارات بین‌المللی الهدی.
سلطانی، محمد و حامده اخواه هزاوه (1391)، «ماهیت و قواعد حقوقی توثیق سهام»، بورس اوراق بهادار، شماره 17.
سیداحمدی سجادی، سید علی (1378)، «مقایسه شرکت مدنی و شرکت تجاری در حقوق ایران»، مجتمع آموزش عالی قم، شماره 4.
عبدی‌پورفرد (1391)، مباحث تحلیلی از حقوق تجارت، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول.
غمامی، مجید و مریم ابراهیمی (1391)، «ماهیت حقوقی سهام پذیرفته شده در بورس»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 3، شماره 2.
قنواتی، جلیل و دیگران (1379)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، تهران: سمت، چاپ اول، جلد اول.
کاتوزیان، ناصر (1376)، قواعد عمومی قراردادها، تهران، نشر یلدا، چاپ دوم، جلد اول.
کاتوزیان، ناصر (1376)، نظریه عمومی تعهدات، تهران، نشر یلدا، چاپ اول
کاتوزیان، ناصر (1376)، حقوق مدنی اموال و مالکیت، تهران: دادگستر.
محقق داماد، سید مصطفی و دیگران (1389)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، جلد دوم.
مکارم شیرازی، ناصر (1413ق)، انوارالفقاهه، قم: منشورات مدرسه امام امیرالمومنین(ع)، مطبوعاتی هدف، چاپ دوم، جلد 1.
موسویان، سیدعباس و حسن بهاری قراملکی (1391)، مبانی فقهی بازار پول و سرمایه، تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ اول.
موسوی خمینی، سید روح‌ا... (1379)، البیع، تهران: مؤسسه تنطیم و نشر آثار امام خمینی، جلد اول.
موسوی خمینی، سید روح‌ا... (1416ق)، تحریرالوسیله، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
نجفی، محمدحسن (1368ق)، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: دار احیای التراث العربی، چاپ هفتم، جلد 22.
نعمت‌اللهی، اسماعیل (1389)، «تحلیل فقهی حق عینی و حق دینی و مفاهیم مرتبط»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال دوم، شماره 3.