عملیات بازار باز با اوراق بهادار دولت و بانک مرکزی

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده پولی و بانکی

2 استادیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

این تحقیق تلاش می‌کند تا تا ماهیت عملیات بازار باز در بانکداری متعارف را مورد بررسی قرار داده و دو شیوه استفاده از «اوراق بهادار دولت»[i] و «اوراق بهادار بانک مرکزی» جهت این عملیات را با یکدیگر مقایسه نماید. علاوه‌بر این، تجربه استفاده از اوراق مشارکت بانک مرکزی در کشور ایران را نیز مورد بررسی و تحلیل قرار می‌دهد. یافته‌های این تحقیق که به روش تحلیلی-توصیفی بدست آمده‌اند نشان می‌دهد که: اولاً، صرفاً آن دسته از اوراق بهادار می‌توانند مبنای عملیات بازار باز واقع شوند که از ویژگی‌های خاص چون حداقل ریسک، دوره زمانی کوتاه‌مدت، نرخ بهره مشخص و قابلیّت بلوکه نمودن منابع برخوردار باشند. ثانیاً، در کشورهای توسعه یافته که معمولاً بازار ثانویه ساختار یافته بر روی اوراق بهادار دولتی دارند، معمولاً بانک مرکزی با ورود در این بازار به عملیات بازار باز می‌پردازد. اما در کشورهای در حال توسعه که معمولاً فاقد چنین بازارهایی می‌باشند، بانک مرکزی ناگزیر به انتشار مستقیم اوراق بهادار بانک مرکزی جهت سیاستگذاری پولی می‌باشد. ثالثاً، استفاده از هر کدام از دو شیوه (اوراق بهادار دولت یا بانک مرکزی) جهت عملیات بازار باز نقاط قوت‌و‌ضعف مخصوص به خود دارد. اما اگر شرایط بازارهای ثانویه اوراق بهادار دولتی به گونه‌ای باشد که نیازهای بانک مرکزی جهت سیاستگذاری پولی را برطرف می‌کند، عملاً دلیلی برای انتشار مستقیم اوراق توسط بانک مرکزی وجود نخواهد داشت. نهایتاً اینکه اوراق مشارکت بانک مرکزی که تاکنون به عنوان تنها ابزار عملیات بازار باز توسط بانک مرکزی کشور اجرا شده است با ماهیت این عملیات سازگاری ندارد. چرا که عقد مشارکت ذاتاً با مخاطره همراه می‌باشد، دوره زمانی مشارکت معمولاً کوتاه‌مدت نیست، امکان تعیین نرخ سود به صورت قطعی و از پیش تعیین شده وجود ندارد و نهایتاً بانک مرکزی نمی‌تواند منابع جمع‌آوری شده را بلوکه کند. بنابراین، حرکت به سمت ابزارهای جایگزین اوراق مشارکت ضروری است.

کلیدواژه‌ها


شهرآبادی، ابوالفضل (1374)، «طراحی اوراق مشارکت متناسب با ابزار مالی ایران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

علی‌مدد، مصطفی (1385)، اوراق مشارکت: سوابق، مقررات و حسابداری، تهران: مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی.

موسویان، سیدعباس (1378)، «بررسی فقهی- اقتصادی ابزارهای جایگزین عملیات بازار باز و معرفی ابزاری جدید در بازار سرمایه»، تازه‌های اقتصاد، شماره 84.

موسویان، سیدعباس و ابوذر سروش (1390)، «آسیب‌شناسی فقهی، اقتصادی و مالی انتشار اوراق مشارکت در ایران»، بورس اوراق بهادار، شماره 14.

نظرپور، محمدنقی (138۴)، «عملیات باز باز از طریق اوراق استصناع»، اقتصاد اسلامی،
شماره 22.

نودهی، محسن (1387)، «بررسی امکان طراحی اوراق مناسب عملیات شبه بازار باز»،‌ اقتصاد اسلامی، شماره 30.

هادوی تهرانی، مهدی (1378)، مبانی فقهی اوراق مشارکت، مجموعه مقالات دهمین همایش بانکداری اسلامی، تهران: مؤسسه عالی بانکداری ایران.

Axilrod, S. (2009), "Inside the Fed", Cambridge: The MIT Press.

Basci, E. (2012), "Monetary Policy of Central Bank of the Republic of Turkey after Global Financial Crisis", Insight Turkey, Vol. 14, No. 2.

Bindseil, U. and Jablecki, J. (2011), "The Optimal Width of the Central Bank Standing Facilities Corridor and Banks’ Day-to-Day Liquidity Management", ECB Working Paper, No. 1350.

Bindseil, U. (2014), "Monetary Policy Operations and the Financial System", London: Oxford University Press.

Cermeno, R., Villagomez, A. and Polo, J. (2012), "Monetary Policy Rules in a Small Open Economy: an Spplication to Mexico", Journal of Applied Economics, Vol. 15, Issue 2.

Culha, O., Culha, A. and Gonenc, R. (2008), "The Challenges of Monetary Policy in Turkey", OECD Economic Department Working Papers, No. 646.

Demello, L. and Moccero, D. (2014), "Monetary Policy and Macroeconomic Stability in Latin America: The Cases of Brazil, Chile, Colombia and Mexico", Journal of International Money and Finance, Vol. 30, Issue 1. 

European Central Bank, (2012), "Euro Money Market Survey", Frankfurt: ECB.

Ferguson, N. (2008), "The ascent of money: a Fnancial History of the World", New York: The Penguin Press. 

Gozgor, G. (2012), "Inflation Targeting and Monetary Policy Rules: Further Evidence from the Case of Turkey", Journal of Applied Finance and Banking, Vol. 2.

Guner, B. and Gumusoglu, N. (2014), "The Inflation Phenomenon: Is it Still a Threat for Economies? the Success Story of Turkey for Fighting Inflation", Journal of American Business Review, Vol. 31.

Hawkins, J. (2004), "Central Bank Securities and Government Debt", Paper Presented at the Australasian Macroeconomics Workshop, Canberra: Australian National University.

Hesse, H. (2007), "Monetary Policy, Structural Break and the Monetary Transmission Mechanism in Thailand", Journal of Asian Economics, Vol. 18, Issue 4.

Hubbard, O. (2012), "Money, Banking, and the Fnancial System", Boston: Prentice- Hall.

IMF, (2008), "ISIMP Survey Database", Washington: IMF.

Kahn, G. (201۰), "Monetary Policy Under a Corridor Operating Framework", Federal Reserve Bank of Kansas Working Paper, No. 45.

Khakimov, A., Erdogan, L. and Uslu, N. (2010), "Assessing Monetary Policy Rule in Turkey", International Journal of Economic Perspectives, Vol. 4.

Lind, M. (2012), "Land of Promise: an Economic History of the United States", New York: Harper Collins.

Marc, Z. (2001), "Monetary Operations and Central Bank Balance Sheets in a World of Limited Government Securities", IMF Working Paper, No. WP/017.

Mares, A. (2005), "Market Liquidity and the Role of Public Policy", BIS Papers, No. 12.    

Mishkin, F. (2013), "The Economics of Money, Banking, and Financial Markets", 10th Edition, Princton: Prentice Hall.

Nidhiprabha, B. (2010), "Effectiveness of Thailand's Macroeconomic Policy Response to the Global Financial Crisis”, ASEAN Economic Bulletin, Vol. 27, Issue 1.

Nyawata, O. (2012), "Treasury Bills and/or Central Bank Bills for Absorbing Surplus Liquidity: The Main Considerations", IMF Working Paper, No. 12/40.

Quintyn, M. (1994), "Government Securities versus Central Bank Securities in Developing Open Market Operations", IMF Working Paper, No. WP/94/62.

Rule, G. (2011), "Issuing Central Bank Securities", Bank of England CCBS Handbook, No. 30. 

Stela, P. and Lonberg, A. (2008), "Isues in Central Bank Finance and Independence", IMF Working Paper, No. 8/37.

Sweidan, O. (2011), "Central Bank Losses: Causes and Consequences", Asian- Pacific Economic Literature, Vol. 30, Issue 1. 

Sweidan, O. and Maghyereh, A.  (2006), “Monetary policy and the central bank’s securities”, Applied Economics Letters, Vol. 13.

The New Palgrave Dictionary of Money and Finance, (2010), London: Macmillan.

Vithessonthi, C. (2014), "Monetary Policy and the First- and Second- Moment Exchange Rate Change During the Global Financial Crisis: Evidence from Thailand", Journal of International Financial Markets, Institutions & Money, Vol. 29.

Wallace, W. (2013), "The American Monetary System: an Insider’s View of Financial Institutions, Markets and Monetary Policy", Springer: Cham Heidelberg.