مطالعه و تحلیل تطبیقی الگوی تکافل بر اساس فقه امامیه

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دکتری علوم اقتصادی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع)

2 دانشیار دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق(ع)

3 دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

با توجه به مزیت رقابتی تکافل نسبت به بیمه‌های متعارف همچون مشارکت در منافع و نیز سود سرمایه‌گذاری، مطالعه و ارائه الگوی شیعی تکافل براساس فقه امامیه ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. بر این اساس با بررسی ساختار حقوقی تکافل مرسوم و احصاء مشکلات آن از منظر فقه امامیه، راهکارهای اصلاحی برای ارائه الگوی شیعی تکافل با محوریت عقد وکالت ارائه شد. بر این اساس با استفاده از هبه معوض به جای قصد تبرع حق مشارکت‌ها و نیز استفاده از راهکار‌های جایگزینی عقد لازم برعقد جایز وکالت، مشکلات و تعارضات حقوقی تکافل مرسوم با فقه امامیه برطرف می‌گردد. بر این اساس متصدی تکافل به عنوان یک شرکت سرمایه‌گذاری و بیمه‌گری در ضمن عقد مشارکت با صندوق تکافل که به عنوان یک شخصیت حقوقی در نظر گرفته می‌شود و متعلق به جمع مشارکت‌کنندگان است به همراه آورده سرمایه در قالب عقد شرکت، براساس شرط نتیجه وکیل صندوق تکافل گردد در عقد مشارکت و وکالت که صندوق مشارکت‌کنندگان تکافل و متصدی تکافل بسته خواهد شد طرفین عقد حق فسخ را از یکدیگر سلب خواهند کرد. تسهیم ریسک در ساختار تکافل و نه انتقال آن به شرکت‌های بیمه بازرگانی و در نظر گرفتن بیمه‌گران به عنوان وکیل مشارکت‌کنندگان در تکافل منجر به صرفه اقتصادی و کاهش هزینه‌های پوشش ریسک خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


آصفی، م.م (1380)، «بررسی سه فرع فقهی در بانکداری اسلامی»، فقه اهل بیت(ع)، شماره 27، ص 72.

اقبال، منور (1386)، «معرفی بیمه اسلامی یا تکافل»، ترجمه بهرامعلی تیموری و مهرداد قندچی‌لر، تازه‌های جهان بیمه، شماره 115.

اقبال، مهیمن (اسفند 1386 و فروردین 1387)، «چگونگی حذف غرر، میسر و ربا در قراردادهای تکافل»، ترجمه بهرامعلی تیموری و مهرداد قند‌چی‌لر، تازه‌های جهان بیمه، شماره 117 و 118.

بحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405ق)، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین (۱۴۲۴ق)، توضیح‌المسائل، قم: دفتر انتشارات اسلامی جلد ۲.

توحیدی‌نیا، ابوالقاسم و سجاد سیفلو (1387)، «تکافل و اهمیت توسعه آن در صنعت بیمه کشور»، تهران: نخستین کنفرانس ملی بررسی فضای کسب‌وکار صنعت بیمه کشور، پژوهشکده بیمه.

حلبى، الف (1417)، غنیۀالنزوعإلیعلمیالأصولوالفروع، قم:  مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، جلد 1.

حلی، ع. ح (1413)، قواعدالأحکامفیمعرفۀالحلالوالحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

رامین کوپر میثمی و دبلیو جین کون (1381)، «تحلیلی از بیمه تکافل اسلامی: سازو‌کار بیمه تعاونی»، ترجمه حسین میرجلیلی، مجله پول و بانک و بیمه، شماره 6.

رشیدی‌نژاد، حسین (1389)، «بررسی و مطالعه ارائه بیمه های خرد با ساختار تکافل در ایران (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان کرمان)»، رساله دکتری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

روحانی، م. ص (1379)، المسائل‌المستحدثه، قم: مدرسه الامام الصادق(ع)، جلد 20، ص 162.

سعدی، حسینعلی و میرزاخانی رضا (1392)، «صحت بیمه عمر در عرض عقود مستقل فقهی»، پژوهشنامه بیمه، شماره 3.

شهید اول، م (1414ق)، غایۀالمرادفیشرحنکتالإرشاد، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه.

طوسی، الف (1387)، المبسوطفیفقهالإمامیۀ، تهران: المکتبۀ المرتضویۀ لإحیاء الآثار 325 الجعفریۀ، جلد 2.

عسکری، محمدمهدی و حمیدرضا اسماعیلی گیوی (1387)، «تحلیل نظری ساختار بیمه‌های عمردرنظام تکافل و بیمه‌های متعارف»، اقتصاد اسلامی، شماره 32.

عظیم‌زاده آرانی، محمد (1391)، «تحلیل مقایسه‌ای بیمه اتکایی و تکافل اتکایی و ارائه یپیشنهاداتی جهت اجرایی کردن تکافل اتکایی در جمهوری اسلامی ایران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

گروه مطالعات اسلامی بیمه پژوهشکده بیمه (1391)، «الگوی تکافل و الزامات اجرای آن در ایران» (طرح پژوهشی به سفارش بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران).

گیلانی، م (1413ق)، جامعالشتاتفیأجوبةالسؤالات، تهران: مؤسسه کیهان، جلد 1.

محمدی، مهدی و محمدمهدی عسگری (1392)، تحلیل مقایسه‌ای الگو های تکافل و آسیب‌شناسی آنها از منظر ذینفعان، تحقیقات مالی اسلامی، شماره 5.

محمدی‌مهر، محمدحسن (1385)، «بررسی تطبیقی نظام بیمه و تأمین اجتماعی با نظام تکافلی اسلام»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

معصوم‌بالله، مهد (1389)، تکافل کاربردی و بیمه مدرن، قوانین و اصول کاربردی، ترجمه محسن روحانی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

مقدس اردبیلی، الف (1403)، مجمعالفائدةوالبرهانفیشرحإرشادالأذهان، قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه ، جلد 8 و 9.

موسویان، سیدعباس و حسن بهاری قراملکی (1391)، مبانی فقهی بازار پول و سرمایه، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

مهدوی، اصغر‌آقا، حمیدرضا اسماعیلی گیوی و مجتبی کاوند (1388)، «بررسی الگوهای بیمه اسلامی (تکافل) مبتنی برمضاربه ازنظرسازوکارهای عملیاتی و فقهی (فقه امامیه)»، جستارهای اقتصادی، شماره ۱۲.

یزدی، سیدکاظم (1409ق)، العروةالوثقی، بیروت: مؤسسۀ الأعلمی للمطبوعات، جلد 2.

Archer, S., Karim, R. A. A., & Nienhaus, V. (Eds.). (2009), Takaful Islamic Insurance: Concepts and Regulatory Issues (Vol. 764). John Wiley & Sons.

Billah, Masum (2003), Islamic insurance; takaful, Kuala lampur, Malaysia

Iqbal, M. (2005), General Takaful Practice Technical Approach to Eliminate Gharar Maisir and Rib. Jakarta: GEMA.

Ismail, E. (2011), Basic Takaful Broking Handbook. IBFIM. Kuala Lumpur

Jaffer, S. (Ed.). (2007), Islamic Iinsurance: Trends, Opportunities and the Future of Takaful. Linnius.

Khorshid, A. (2004), Islamic Insurance: A Modern Approach to Islamic Banking. Routledge.

Wahab, AR. A., Lewis, M. K., & Hassan, M. K. (2007), Islamic Takaful: Business Models, Shariah Concerns, and Proposed Solutions. Thunderbird International Business Review, 49(3), 371-396.

Yassin, N., & Ramly, J. (2011), Takaful: A Study Guide. IBFIM.

Yusof, M. F., Ismail, W. Z. W., & Abdullah, A. K. M. N. (2011), Fundamentals of Takaful. Kuala Lumpur: IBFIM.

Zalkifli Ahmad Mazlan, AbdRahman AbdulHashem, Yassin Nasser, Ramly Jamil (2012), "Basic Takaful Practices Entry Level for Practitioners", IBFIM.