چارچوب طراحی قرارداد آتی و اختیار معامله سبد سهام با کارکردهای قرارداد آتی و اختیار معامله شاخص

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری اقتصاد مالی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی

4 استادیار دانشکده معارف اسلامی و مدیریت دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

اوراق مشتقه مالی، ابزارهای جدیدی هستند که در یک اقتصاد مدرن برای پوشش ریسک، سرمایه‌گذاری و آربیتراژ بکار می‌روند. گرچه از واژه اوراق مشتقه، چیزی که به ذهن خطور می‌کند، قرارداد آتی یا اختیار معامله سهام است، اما تمرکز اصلی بازار سرمایه در دنیا بر اوراق مشتقه‌ شاخص‌ است. باوجود مزایایی که معاملات قرارداد آتی و اختیار معامله شاخص دارد، چون شاخص فاقد مالیت است، به لحاظ شرعی نمی‌تواند مورد معامله قرار گیرد. به همین جهت امکان راه‌اندازی معاملات این ابزارها در بورس ایران فراهم نیست. هدف این تحقیق، طراحی الگوی قرارداد آتی و اختیار معامله سبد سهام، به‌منظور دستیابی به کارکردهای آتی و اختیار معامله‌ی شاخص است. سبدی که مبنای قرارداد آتی و اختیار معامله قرار می‌گیرد (سبد سهام پایه)، علاوه‌بر دارا بودن ویژگی‌هایی چون مالیت، قابلیت تسلیم و در نتیجه مشروعیت، به‌گونه‌ای است که راه‌اندازی قرارداد مشتقه بر مبنای آن، کارکردهای آتی و اختیار معامله‌ شاخص را به دست می‌دهد. بر این اساس آتی سبد سهام، قراردادی است که فروشنده تعهد می‌کند در سررسید تعیین ‌شده، سبد پایه (کسری از سبد معیار) را به قیمتی که در زمان انعقاد قرارداد تعیین می‌شود، بفروشد و در مقابل خریدار متعهد می‌شود آن سبد پایه را در تاریخ سررسید خریداری کند و اختیار معامله سبد سهام، قراردادی است بین خریدار و فروشنده که حق، نه الزام، خرید یا فروش سبد پایه را تا زمان انقضای اختیار معامله و به قیمت مورد توافق، به خریدار می‌دهد

کلیدواژه‌ها


حسین‌زاده، جواد (1393)، «وضعیت حقوقی ابزارهای مشتقه شاخص سهام»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 40، صص 207-231.

حسینی، سید محمد (1388)، «قرارداد آتی و چالش‌های فقهی آن»، مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره 3، صص 93-117.

دستورالعمل معاملات قرارداد آتی سهام در بورس اوراق بهادار تهران، مصوب 12/04/1389.

روح‌الامینی، موسی (1384)، بازار طلایی بورس، تهران: فارابی، چاپ اول.

زنگو ابراهیم، لوسی یامو (1388)، «بررسی فقهی معاملات آتی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، قم: جامعه المصطفی(ص) العالمیه.

سایت بورس اوراق بهادار استرالیا: www.asx.com

سایت فدراسیون جهانی بورس‌ها: www.world-exchanges.org

صالح‌آبادی، علی (1381)، «امکان‌سنجی راه‌اندازی بازار آتی سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

ظهوری زنگنه، علی (1386)، «بررسی کاربرد قراردادهای آتی شاخص سهام در بازار بورس اوراق بهادار»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه صنعتی شریف.

عبدالحمید الرضوان، سمیر (1417ق)، اسواق الاوراق المالیه، قاهره: المعهد العالمی للفکر الاسلامی، الطبعه الاولی.

علویان خلیل‌آباد، زهرا و مصطفی رجائی‌پور (1390)، «اوراق اختیار معامله در بورس و نظر فقه امامیه»، فقه و تاریخ تمدن، شماره 29، صص 113-136.

فطانت، محمد و ابراهیم آقاپور (1380)، اوراق اختیار معامله، تهران: مؤسسه تحقیقات پولی و بانکی، چاپ اول.

کاتوزیان، ناصر (1376- الف)، حقوق مدنی، معاملات معوض و عقود تملیکی، تهران:
شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم.

کاتوزیان، ناصر (1376- ب)، قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار،
چاپ اول.

کشتکاری، معصومه و حمیدرضا علومی یزدی (1392)، «ساختار و چالش‌های حقوقی قرارداد اختیار معامله»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره 8، صص 123-148.

لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب 24/02/1347.

معصومی‌نیا، غلامعلی (1389)، ابزارهای مشتقه: بررسی فقهی و اقتصادی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.

یحیی‌زاده، محمود و محمد حسن‌نژاد (1385)، «امکان‌سنجی به‌کارگیری اختیار معامله در بازار سرمایه ایران»، پیام مدیریت، شماره 17 و 18، صص 85-108.

Arditti, Fred D. (1996), Derivatives: A Comprehensive Resource for Options, Futures, Interest Rate Swaps and Mortgage Securities, USA: Harvard Business School Press.

Blair, Michael (2007), Financial Markets Exchanges, London, Oxford University Press.

Bodie, Zvi & Kane, Alex and Marcus, Alan J. (2004) , Investment, McGraw-Hill.1015 Pages.

Cuthbertson K. & nitzche (2000), Financial Engineering- Derivatives and Risk Management, john wiley & sons ltd.

Dubofsky, David (1992), Options and Futures: Valuation and Uses, New york: McGraw-Hill.

Haugen, Robert A. (2002), Modern Investment Theory, Prentice-Hall India, fifth edition, p. 656.

Lusy F. Ackert & Yisong S. Tian (2001), "Efficiency in Index options markets and trading in stock baskets", Journal of Banking & Finance, volume25, Issue9, pp. 1607-1641.

Understanding Stock Index Futures:

http://www.cmegroup.com/education/files/understanding-stock-index-futures.pdf

Webber, Alan. (1994), Dictionary of Futures & Options, Vision Books, Pvt.Ltd.