بررسی فقهی پول مجازی

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای بین‌المللی نفت‌و‌گاز، دانشگاه امام صادق(ع) و عضو مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)

2 دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای بین‌المللی نفت‌و‌گاز، دانشگاه علامه طباطبایی(ره)

3 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد مدیریت مالی، دانشگاه آزاد اسلامی

چکیده

پول مجازی پدیده‌ای نوظهور است که بانفوذ بیشتر دنیای مجازی در زندگی بشر، رخ نمون کرده است. مدت زیادی از طرح ایده و عملیاتی‌شدن پول مجازی نمی‌گذرد و پول‌های مجازی گوناگون، بازاری برای خود ایجاد کرده‌اند. اگرچه حاکمیت‌ها نسبت به پذیرش این نوع از پول مقاومت نشان داده‌اند و برخوردهای متناقضی در این زمینه وجود دارد، اما مخترعان این پول‌ها و فعالان مالی، با تلاش برای رفع چالش‌ها و ایجاد نوآوری‌های مالی در این عرصه، سعی در گسترش این پدیده دارند. فهم صحیح و فنی از ماهیت پول مقدمه‌ای برای شناسایی احکام شرعی مترتب بر پول مجازی و استفاده از آن در نظام پولی و بازار سرمایه اسلامی است. در مقاله حاضر تصمیم داریم تا با ماهیت‌شناسی پول مجازی و تحلیل فقهی پدیده پول، بر پایه نظریه مال ‌اعتباری ‌بودن پول، احکام شرعی در خصوص پول مجازی را تبیین کنیم. از این‌رو، شایسته است در تحلیل فقهی پول مجازی عناصر کلیدی و اجزای تشکیل‌دهنده پول مجازی مورد واکاوی قرار گیرد. این عناصر و اجزا عبارت است از: ماهیت پول و پشتوانه آن، خصوصی ‌بودن، الکترونیکی ‌بودن و ورود پول مجازی به دنیای حقیقی. از منظر نگارندگان مهم‌ترین ملاحظه پذیرش پول مجازی در نظم کنونی پول، سامان نظام دو پول حقیقی و مجازی در کنار یکدیگر است.

کلیدواژه‌ها


انصاری، شیخ مرتضی (1411)، مکاسب، قم: منشورات دارالذخائر، جلد 1.

انصاری، شیخ مرتضی (1415)، مکاسب، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.

بجنوردی، سیدحسن (1419)، القواعد الفقهیه، قم: الهادی، جلد 2.

بخش فرهنگی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم (1375)، پول و نظام‌های پولی (به ‌ضمیمه تاریخ پول از آغاز تا زمان غیبت)، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول.

توسلی، محمداسماعیل (1384)، «بررسی و نقد نظریات برخی از اندیشه‌وران اسلامی درباره ماهیت پول»، اقتصاد اسلامی، شماره 19، صص 123-150.

توسلی، محمداسماعیل (1391)، «تحلیل ماهیت پول»، اقتصاد اسلامی، شماره 48، صص
107-130.

ساموئلسن، پل (1348)، اقتصاد، مترجم: حسین پیرنیا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

سبحانی، حسن و حسین درودیان (1394)، «ارزیابی انتقادی رویکردهای موجود در هستی‌شناسی پول؛ ارائه تفسیری بدیل»، اقتصاد اسلامی، شماره 57، صص 113-136.

سیدحسینی، میرمیثم و میثم دعایی (1393)، بیت‌کوین، نخستین پول مجازی، تهران: سازمان بورس اوراق بهادار، مدیریت پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی.

صدر، سیدمحمدباقر (بی‌تا)، الاسلام یقود الحیاة، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.

عبدی‌پور، ابراهیم (1389)، «تحلیل حقوقی ماهیت پول الکترونیک»، مطالعات حقوق خصوصی، شماره 16، صص 53-84.

مراغی، سیدمیرعبدالفتاح (1417)، العناوین الفقهیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، جلد 1.

مفضل بن عمر (بی‌تا)، توحید المفضل، قم: داوری.

موسوی بجنوردی، سیدمحمد (1372)، «نظرخواهی از فقها پیرامون مسائل فقهی و حقوقی ناشی از کاهش ارزش پول»، رهنمون، شماره 6، ص110-127.

یوسفی، احمدعلی (1377)، ماهیتپولوراهبردهایفقهیواقتصادیآن، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

Andreessen, M. (2014). Why Bitcoin Matters– New York Times.

Bohme, R., Christin, N., Edelman, B., & Moore, T. (2015). Bitcoin: Economics, Technology, and Governance. The Journal of Economic Perspectives, 29(2), 213-238.

Buchholz, M., Delaney, J., Warren, J., & Parker, J. (2012). Bits and Bets, Information, Price Volatility, and Demand for Bitcoin. Economics, 312.

Chaum, D. (1983). Blind signatures for Untraceable Payments. In Advances in cryptology (pp. 199-203). Springer US.

Christin, N. (2013). Traveling the Silk Road: A Measurement Analysis of a Large Anonymous Online Marketplace. In Proceedings of the 22nd International Conference on World Wide Web (pp. 213-224). ACM.

Dai, W. (1998). B-money. Consulted, 1, 2012.

Dwyer, G. P. (2015). The Economics of Bitcoin and Similar Private Digital Currencies. Journal of Financial Stability, 17, 81-91.

European Central Bank. (2012), Virtual Currency Schemes. Technical Report: European Central Bank.

European Central Bank (2012), Virtual Currency Schemes, Frankfurt am Main: European Central Bank. 5.

European Banking Authority (2014), "EBA Opinion on ‘Virtual Currencies": European Central Bank. 4.

Glaser, F., Zimmermann, K., Haferkorn, M., Weber, M. C., & Siering, M. (2014). Bitcoin-Asset or Currency? Revealing Users' Hidden Intentions.

Guo, J. & Chow, A. (2008). Virtual Money Systems: a Phenomenal Analysis. In E-Commerce Technology and the Fifth IEEE Conference on Enterprise Computing, E-Commerce and E-Services, 2008 10th IEEE Conference on, 267-272. IEEE.

He, D., Habermeier, K. F., Leckow, R. B., Haksar, V., Almeida, Y., Kashima, M., ... & Yepes, C. V. (2016). Virtual Currencies and Beyond: Initial Considerations (No. 16/3). International Monetary Fund.

Irs (2014), Notice 2014-21; Fact sheet.

Jingzhi, G., & Angelina, C., (2008), "Virtual Money Systems: a Phenomenal Analysis", in: Proc. IEEE Joint Conf. on E-Commerce Technology (IEEE CEC'08) and Enterprise Computing, E-Commerce and E-Services (EEE'08), IEEE Computer Society (Washington D.C., USA, July 21-24)

Ly, M. K. M. (2013). Coining Bitcoin's Legal-Bits: Examining the Regulatory Framework for Bitcoin and Virtual Currencies. Harv. JL & Tech., 27, 587.

MacCarthy, M. (2010). What Payment Intermediaries are Doing about Online Liability and Why It Matters. Berkeley Technology Law Journal, 25(2), 1037-1120.

Network, F. C. E. (2013). Application of FinCEN’s Regulations to Persons Administering, Exchanging, or Using Virtual Currencies. United States Department of the Treasury, March, 18.

Raskin, M. (2013). Meet the Bitcoin Millionaires. Bloomberg Businessweek. April, 10.

Satoshi, N. (2009), Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System.

Yermack, M. (2013), Is Bitcoin a Real Currency.

https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Bitcoin