بررسی فقهی انتشار اوراق بهادار اسلامی قابل تمدید (با تأکید بر اوراق مشارکت، اجاره، مرابحه، سلف و اسناد خزانه اسلامی)

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق(ع)

2 استادیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع)

چکیده

عدم تطابق نرخ سود اسمی اوراق و نرخ‌ سود مورد انتظار بازار در اوراق با سررسیدهای میان و بلندمدت، موجب ایجاد ریسک نرخ سود برای سرمایه‌گذاران و همچنین برای ناشران اوراق می‌‌گردد. در صورتی که انتظارات از نرخ‌های سود میان‌مدت و بلندمدت نزولی باشد، تعیین نرخ سود اوراق، بالاتر از نرخ انتظاری موجب افزایش جذابیت اوراق برای سرمایه‌گذاران و به زیان بانی یا ناشر خواهد شد؛ و بالعکس این نکته برای انتظارات صعودی نرخ‌ها نیز صادق است. بنابراین به منظور کاهش ریسک نرخ سود، باید در نرخ سود و یا سررسید اوراق تعدیل صورت گیرد. انتشار اوراق با سررسید‌های کوتاه‌مدت منضم به اختیار تمدید سررسید یکی از راهکارهای کاهش ریسک‌ نرخ سود برای طرفین معامله (بانی و سرمایه‌گذاران) است. به عبارت دیگر این روش به نوعی یک پوشش بیمه‌ای در نرخ سود برای یک دوره زمانی ایجاد خواهد کرد. در این مقاله با روشی تحلیلی- توصیفی، این اوراق معرفی گردیده و ضمن بیان ریسک‌های آن به تبیین فقهی این نوع اوراق پرداخته شده است. پنج نوع اوراق بهادار اسلامی شامل اوراق مشارکت، اجاره، مرابحه، سلف موازی استاندارد و اوراق اسناد خزانه اسلامی قابل تمدید مورد بررسی فقهی قرار گرفت. اوراق مرابحه و اسناد خزانه اسلامی به دلیل ماهیت دینی بودن، قابلیت تمدید سررسید را نخواهند داشت ولی اوراق مشارکت، اجاره و سلف موازی استاندارد قابلیت تمدید یا تعویق سررسید را خواهند داشت.

کلیدواژه‌ها


امامی، سیدحسن (بی‌تا)، حقوق مدنی، تهران: اسلامیه.

بجنوردی، محمد (1401ق)، قواعد فقهی، تهران: مؤسسه عروج، چاپ سوم.

بحرانی، یوسف (1405ق)، الحدائق الناظره فی احکام العتره الطاهره، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

بکی‌حسکوئی، مرتضی و روژین داودی (1395)، «ارزیابی پروژه‌های سرمایه‌گذاری با رویکرد تحلیل اختیار واقعی؛ مطالعه موردی بررسی امکان‌سنجی یک طرح نیروگاهی 500 مگاواتی»، دانش سرمایه‌گذاری، شماره 17، صص 207-225.

پی‌نوو، ریموند (1376)، مدیریت مالی، مترجمان: علی جهانخانی و علی پارسائیان،
تهران: سمت.

جمعی از مؤلفین (بی‌تا)، فقه اهل بیت علیهم السلام، قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، چاپ اول.

حلی، حسن بن یوسف (1414ق)، تذکره الفقهاء، قم: مؤسسه آل‌البیت.

خوئی، سیدابوالقاسم (1410ق)، منهاج الصالحین، قم: مدینه العلم.

ذکاوت، سیدمرتضی (1388)، «کاربرد تحلیل اختیار واقعی در بررسی طرح‌های سرمایه‌گذاری»، تهران: مجموعه مقالات دومین کنفرانس بین‌المللی توسعه نظام تأمین مالی در ایران.

رضایی، مجید (1381)، «بررسی فقهی- حقوقی جریمه تأخیر»، اقتصاد اسلامی، شماره 6، صص 25-44.

شیخ مفید (1413ق)، المقنعه، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول.

طوسی، محمدبن حسن (1387ق)، المبسوط فی فقه الامامیه، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌، چاپ سوم.

عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی (1410ق)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم: کتابفروشی داوری، چاپ اول.

کرکی (محقق کرکی)، علی بن حسین (1409ق)، رسائل المحقق کرکی، قم: دفتر نشر اسلامی.

کرکی (محقق کرکی)، علی بن الحسین (1410ق)، جامع المقاصد، قم: مؤسسة آل‎البیت.

محقق‌حلی (1408ق)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: اسماعیلیان، چاپ دوم.

محقق‌داماد، سید مصطفی (1406ق)، قواعد فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.

معصومی‌نیا، غلامعلی (1385)، «تخفیف مبلغ بدهی در دیون مدت‌دار در برابر کاهش مدت سررسید»، اقتصاد اسلامی، شماره 24، صص 131-152.

موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (1379)، البیع، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

موسوی‌خمینی، سیدروح الله (1425ق)، تحریرالوسیله، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.

موسویان، سیدعباس (1386)، فرهنگ اصطلاحات فقهی و حقوقی معاملات، تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول.

موسویان، سیدعباس (1391)، بازار سرمایه اسلامی(1)، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

موسویان، سیدعباس و مجید خادم‌الحسینی اردکانی (1391)، «مهندسی مالی اسناد خزانه اسلامی»، اقتصاد اسلامی، شماره 45، صص 107-130.

موسویان، سیدعباس، محمدنقی نظرپور و ایوب خزائی (1389)، «امکان‌سنجی فقهی طراحی اسناد خزانه اسلامی در بازارهای مالی اسلامی»، اقتصاد اسلامی، شماره 40، صص
87-116.

نجفی، محمد‌حسن (بی‌تا)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.

هال، جان (1384)، مبانی مهندسی مالی و مدیریت ریسک، مترجمان: علی صالح‌آبادی و سجاد سیاح، تهران: گروه رایانه تدبیر پرداز.

Ananthanarayanan, A. L., & Schwartz, E. S. (1980). Retractable and Extendible Bonds: The Canadian Experience. The Journal of Finance, 35(1), 31-47.

Brennan, M. J., & Schwartz, E. S. (1977). Savings Bonds, Retractable Bonds and Callable Bonds. Journal of Financial Economics, 5(1), 67-88.

Booth, L., Gounopoulos, D., & Skinner, F. (2014). The Choice Between Callable and Noncallable Bonds. Journal of Financial Research, 37(4),
435-460.

Chen, Z., Mao, C. X., & Wang, Y. (2010). Why Firms Issue Callable Bonds: Hedging Investment Uncertainty. Journal of Corporate Finance, 16(4),
588-607.

Hauser, S., & Lauterbach, B. (1996). Empirical Tests of the Longstaff Extendible Warrant Model. Journal of Empirical Finance, 3(1), 1-14.

Longstaff, F. A. (1990). Pricing Options With Extendible Maturities: Analysis and Applications. The Journal of Finance, 45(3), 935-957.

Neftci, S. N., & Santos, M. A. (2003). Puttable and Extendible Bonds: Developing Interest Rate Derivatives for Emerging Markets (No. 3-201). International Monetary Fund.

Saunders, A., & Cornett, M. M. (2003). Financial Institutions Management:
A Risk Management Approach
. Irwin/McGraw-Hill.

So, Y. C. J., Ding, D., & Fu, Q. (2012). Pricing Callable Bonds Based on Monte Carlo Simulation Techniques.

Xie, D. (2009). Theoretical And Numerical Valuation Of Callable Bonds. The International Journal of Business and Finance Research, 3(2), 71-82.

https://www.finpipe.com

https://www.moodys.com/research

http://www.mobile.reuters.com

https://www.investopedia.com

https://www.rdis.ir

https://www.cbi.ir