طراحی قراردادهای عرضه دارایی‌های معنوی در بازار سرمایه ایران مبتنی‌بر فقه امامیه

نوع مقاله: علمی

نویسندگان

1 استادیار مدیریت مالی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری مالی بین‌الملل، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

چکیده

دستاوردهای فکری و اعتبارات اجتماعی از قبیل اختراعات، علائم تجاری و... با اینکه به سختی به‌دست می‌آید، اما به مدد وسایل صنعتی و مکانیکی به راحتی تقلیدپذیر و قابل تکثیر و توزیع است، نتیجه این وضعیت آن است که منافع مادی و اقتصادی دارایی‌های معنوی، در دست تکثیرکنندگان و تقلیدکنندگان قرار می‌گیرد و چنانچه پدید‌آورنده حمایت نشود، چه‌بسا کسی حاضر نشود اندوخته‌های خود را به راحتی در اختیار دیگران قرار دهد. بنابراین باید راهی یافت که اندیشمندان و تولیدکنندگان دارایی‌های معنوی، حاضر باشند دستاورد خود را در اختیار دیگران قرار دهند. جهت تشکیل یک بازار سازمان یافته برای حمایت و انتقال دارایی‌های معنوی لازم است تا قراردادهای نقل و انتقال این دارایی‌ها تنظیم شود. از آنجایی که قانون حاکم بر نظام جمهوری اسلامی ایران بر مبنای فقه امامیه تنظیم می‌گردد لازم است تا ابتدا نظرات مراجع و فقهای شیعه را در خصوص مشروعیت این دارایی‌ها بررسی نموده، سپس راهکارهای فقهی متناسب با نظرات فقها را استخراج نموده و با فضای بازار سرمایه تطبیق نماییم. پرسش این پژوهش آن است که حکم شرعی دارایی‌های معنوی چیست و معاملات دارایی‌های معنوی از طریق چه قراردادی ممکن می‌باشد؟ روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که می‌توان در قالب عقودی چون هبه معوضه و اجاره اشخاص، دارایی‌های معنوی را به شیوه‌های مختلف واگذار نمود و برای آن بازار سازمان یافته تشکیل داد.

کلیدواژه‌ها


انصاری، مرتضی (1384). البیع، قم: مجمع الفکر السلامی، جلد سوم.

تبریزی، میرزاجواد (1378). استفتائات، قم: سرور.

جعفری، مصطفی، جلال رضائی‌نور و رضا حسنوی (1385).«بازنگری مـدل‌هـای انـدازه‌گیری سرمایه فکری؛ یک رویکرد کـل نگـر»، تهران: چهـارمین کنفـرانس بـین‌المللـی مـدیریت، دانشگاه صنعتی شریف.

جوادی‌آملی، عبدالله (1384). استفتائات، قم: اسراء.

حکمت‌نیا، محمود (1387). مبانی مالکیت فکری، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.

حکمت‌نیا، محمود (1388). «بررسی فقهی واقتصادی مالکیت فکری»، اقتصاد اسلامی، شماره 33، 179-212.

زاهدی، سـیدمحمد و فرشـته لطفـی‌زاده (1386). «ابعـاد و مـدل‌های انـدازه‌گیـری سـرمایه فکری»، مطالعات مدیریت، شماره 55، 39-64.

شهیدی، مهدی (1384). حقوق مدنی 6، تهران: مجد.

طباطبایی، سیدعلی (1419ق). ریاض المسائل، قم: مؤسسه نشراسلامی، جلد نهم.

قاروبی‌تبریزی، شیخ حسن (1415ق). النضید، قم: داوری، جلد نهم.

کاتوزیان، ناصر (1374). حقوق مدنی اموال و مالکیت، تهران: مؤسسه نشر یلدا.

کاتوزیان، ناصر (1386). حقوق مدنی، تهران: گنج دانش، جلد دوم.

مرعشی‌نجفی، شهاب‌الدین (1422ق). القول الرشید فی الاجتهاد و التقلید، قم: جامع فقه اهل‌البیت.

مرکز تجارت بین‌المللی و دبیرخانه مشترک‌المنافع (1375). راهنمای تجاری دور اروگوئه؛ ترجمه مدیریت پژوهش‌های اقتصادی و بین‌المللی، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.

مکارم‌شیرازی، ناصر (1386). استفتائات، قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب(ع).

موسویان، سیدعباس، رضا میرزاخانی، مجتبی کاوند و سیدامیرحسین اعتصامی (1393). «مبانی فقهی و حقوقی بازاردارایی‌های فکری»، بورس اوراق بهادار، شماره 26، 84-87

موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (1409ق). تحریر‌الوسیله، قم: اسماعیلیان.

نجفی، شیخ محمدحسن (1981). جواهرالکلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی، جلد 28.

محمدی‌پور، رحمت‌الله، حمید نوری و یونس اسماعیلی (1393). «مدل‌ها و روش‌های حسابداری سرمایه‌های فکری»، بندر گز: اولین همایش ملی حسابداری و حسابرسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندر گز.

Cornish, W., Llewelyn, D., & Aplin, T. (2003). Intellectual Property: Patents, Copyright, Trade Marks and Allied Rights (6 th. London, Sweet & Maxwell.

Sterling J. A. L. )2003(, World Copyright Law, Second Edition, London, sweet and Maxwell.