مطالعه تطبیقی حسابداری عقد استصناع در نظام بانکداری ایران و سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی

نوع مقاله: علمی

نویسنده

استادیار گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

چکیده

گزارشگری مالی بانک‌های کشور به‌ویژه حسابداری عقود اسلامی بانک‌ها، فاقد استانداردهای حسابداری جامع و مدون می‌باشد. حسابداری تسهیلات استصناع در نظام بانکداری ایران دارای دستورالعمل حسابداری صادره از طرف بانک مرکزی است. از طرفی استانداردهای سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی، براساس بیانیه شماره 1 آن سازمان، در کلیه بانک‌های اسلامی فارغ از نظام حکومتی آن کشور، قابل اجرا می‌باشد. در این تحقیق، با استفاده از روش تطبیقی، انطباق رویه حسابداری عقد استصناع در بانکداری ایران با سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی، مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق حاکی از عدم انطباق رویه حسابداری عقد استصناع بانکداری ایران با رویه حسابداری معمول سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی می‌باشد، به گونه‌ای که از نظر شناخت اولیه، در رویدادهای مالی شناسایی سود استصناع و اعطای استصناع اول، مطابقت کامل وجود ندارد. همچنین این دو رویه، از نظر ارزیابی اقلام ترازنامه در پایان هر دوره مالی و از نظر افشا یا نحوه ارائه در صورت‌های مالی، مطابقت ندارند. این عدم انطباق، ضمن دقت به مبانی فقهی عقود اسلامی لزوم توجه هر چه بیشتر به مقررات‌گذاری در حوزه حسابداری و گزارشگری مالی این عقود بالاخص عقد استصناع را می‌طلبد.

کلیدواژه‌ها


آاوفی، سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی (1999). استانداردهای حسابداری مؤسسات مالی اسلامی، مترجم: علی‌اکبر جابری، تهران: سازمان حسابرسی.

صادقی، محمد (1393). مطالعه تطبیقی قرارداد سفارش ساخت در فقه و حقوق، تهران: خرسندی.

طبیبی، سیدجمال‌الدین، محمدرضا ملکی و بهرام دلگشایی (1393). تدوین پایان‌نامه، رساله، طرح پژوهشی و مقاله علمی، تهران: فردوس.

طغیانی، مهدی، امیرعباس آجری‌آیسک و مرجان طاهری‌صفار (1392). «حسابداری تخصیص منابع (مضاربه، سرمایه‌گذاری و اجاره به‌شرط تملیک) در بانکداری اسلامی»، معرفت اقتصاد اسلامی، شماره 8، 51-76.

کمیجانی، اکبر و محمدنقی نظرپور (1387). «چگونگی کاربرد عقد استصناع در قانون عملیات بانکی بدون ربا»، اقتصاد اسلامی، شماره 30، 69-97.

موسویان، سیدعباس و احسان بازوکار (1392). «احکام و آثار فقهی- حقوقی عقد استصناع»، بورس اوراق بهادار، شماره 21، 5-31.

نظرپور، محمدنقی و علی رضایی (1392). «مدیریت ریسک اعتباری در بانکداری اسلامی با رویکرد بررسی عقود و الگوی پرداخت تسهیلات»، تحقیقات مالی اسلامی، شماره4، 123-156.

نظرپور، محمدنقی و مرتضی محمدی (1390). «صحت یا فساد عقد استصناع؛ دیدگاه فقهای امامیه، مذاهب اربعه و حقوق ایران»، شماره 28، 37-71.

نظر پور، محمدنقی (1392). عقد و اوراق استصناع، قم: دانشگاه مفید.

AAOIFI. (2010). Accounting & Auditing Standards for Islamic Financial Institutions, Manama, Bahrain: Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions.

Baydoun, N., & Willett, R. (2000). Islamic Corporate Reports. Abacus, 36(1), 71-90.