تحلیل حقوقی سهام خزانه در بازار سرمایه ایران با تکیه بر ماهیت سهام

نوع مقاله: علمی - پژوهشی (بازار سرمایه اسلامی)

نویسنده

پژوهشگر مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار، تهران، ایران

چکیده

مطابق ماده 198 لایحه اصلاحی قانون تجارت، خرید سهم توسط همان شرکت ممنوع است. به‌موجب بند (ب) ماده 28 «قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور مصوب 01/02/1394» عموم این ممنوعیت، مورد تخصیص واقع شده و در مورد شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس و بازارهای خارج از بورس، با رعایت شرایطی تحت عنوان «سهام خزانه» پذیرفته شده است. اگرچه قانون‌گذار، «سهام خزانه» را (بدون ذکر تعریفی از آن) پذیرفته، اما این پدیده با چالش­های اساسی حقوقی و قانونی مواجه است. مسأله اصلی بحث، در تحلیل ماهیت سهام و نسبت سهم با شرکت است؛ زیرا در «سهام خزانه»، شرکت، طرف معامله با سهامدار قرار می­گیرد. به‌نظر می­رسد فقط با عین دانستن سهم می­توان سهام خزانه را توجیه نمود و سایر دیدگاه­ها از توجیه آن ناتوانند. در این مقاله با روش تحلیلی توصیفی دیدگاه­های مختلف راجع به ماهیت سهام را بررسی نموده و اثر آن در تحلیل سهام خزانه را ملاحظه کرده و براساس آن ویژگی‌های سهام خزانه
را برشمرده‌ایم.

کلیدواژه‌ها

‏اسکندری، جمشید (1393). اصول حسابداری. تهران: کتاب فرشید.

‏اسکینی، ربیعا (1388). حقوق تجارت شرکت‌های تجاری؛ شرکت‌های سهامی عام و خاص. (جلد دوم). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.

‏موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (1410). البیع (ویرایش چهارم، جلد اول). قم: مؤسسه اسماعیلیان.

‏انصاری، مرتضی (1367). المکاسب (ویرایش دوم). تبریز: تقی علامه.

‏حسینی‌روحانی، سیدمحمدصادق (1418). منهاج الفقاهه (ویرایش چهارم، جلد سوم). قم: العلمیه.

‏خوانساری، سیداحمد (1405). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع (ویرایش دوم، جلد سوم). تهران: مکتبه الصدوق.

خویی، سیدابوالقاسم (1412). مصباح الفقاهه (ویرایش اول، جلد دوم). بیروت: دارالهادی.

‏طباطبائی‌یزدی، سیدمحمدکاظم (1378). حاشیه المکاسب (جلد اول). قم: مؤسسه اسماعیلیان.

‏نجفی، محمدحسن (1368). جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام (ویرایش نهم، جلد 22). تهران: دارالکتب الاسلامیه.

‏باریکلو، علیرضا (1385). ماهیت سهم و بازخرید آن توسط شرکت صادرکننده. فصلنامه پژوهشنامه حقوق و علوم سیاسی، 1(۱)، ۱۳– ۳۸.

‏جعفری‌لنگرودی، محمدجعفر (1368). حقوق اموال تهران: گنج دانش.

‏دهقانی، طوبی (آبان 1386). آشنایی با قوانین و مقررات بازخرید سهام در کشورها و بورس‌های جهان. ماهنامه حسابدار، 23(۱۸۸)، ۸– ۲۱.

‏ساجدی، ولی (بهمن 1384). خرید سهام خزانه توسط شرکت‌های پذیرفته شده در بورس. ماهنامه بورس، 42(504)، ۴۳-۴۶.

‏ستوده‌تهرانی، حسن (1388). حقوق تجارت (جلد دوم). تهران: دادگستر.

سعیدی، علی؛ جعفری‌سرشت، داود؛ صادقی، محسن؛ سروش، ابوذر؛ رضوی، سیدروح‌الله؛ چاوشی، بهنام؛ و دیگران (1389). نهادهای مالی تهران: شرکت اطلاع‌رسانی و خدمات بورس.

‏سیستانی، سیدعلی (1381). توضیح‌المسائل. مشهد: نوند.

‏شریعتی، سعید (1378). سلب مالکیت خصوصی در راه منافع عمومی. تهران: مفید.

‏شعاریان‌ستاری، ابراهیم، و تفرشی، محمدعیسی (1381). سهم و حقوق ناشی از آن در شرکت‌های سهامی. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 10(25)، ۲۱-۴۸.

شهیدی، سیدمرتضی، جعفری خسروآبادی، نصراله (1395). سهام خزانه و چالش‌های نظری پیرامون آن، دوفصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، 6(11)، 119-149.

‏صفائی، سیدحسین؛ و قاسم‌زاده، سیدمرتضی (1389). حقوق مدنی اشخاص و محجورین (ویرایش چهارم). تهران: سمت.

‏عبدی‌پور، ابراهیم (1391). مباحث تحلیلی از حقوق تجارت (ویرایش اول). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

‏عیسی‌تفرشی، محمد (1378). مباحثی تحلیلی از حقوق شرکت‌های تجاری (ویرایش اول، جلد اول). تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

‏غمامی، مجید، و ابراهیمی، مریم (1391). ماهیت حقوقی سهام پذیرفته شده در بورس. دوفصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی، 1(۴)، ۱۲۷-۱۴۵.

‏فیاض، محمداسحاق (بی تا). احکام البنوک و الاسهم و السندات و الاسواق المالیه«البوصات» من جهه النظر الاسلامیه. قم: امیر.

‏کاویانی، کورش (1386). حقوق شرکت‌های تجاری. تهران: میزان.

‏کاتوزیان، ناصر (1371). قواعد عمومی قراردادها (ویرایش سوم). تهران: شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا.

‏کاتوزیان، ناصر (1393). دوره مقدماتی حقوق مدنی؛ اموال و مالکیت (ویرایش 24).
تهران: میزان.

‏مشایخ، شهناز، و نصیری، سپیده‌سادات (1393). سهام خزانه و مزایای استفاده از آن در بورس‌ها. فصلنامه پژوهش حسابداری، 3(۱۲)، ۱۰۵-۱۲۶.

‏نوروش، ایرج، و شیرزادی، فیض‌الله (1391). اصول حسابداری. تهران: کتاب نو.

‏نظام‌دوست، حسین (1392). مبانی حقوقی سهام خزانه. ماهنامه بورس، 50(۱۰۷)، ۷۲–۷۳.


دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 15
پاییز و زمستان 1397
صفحه 175-196
  • تاریخ دریافت: 18 اردیبهشت 1396
  • تاریخ بازنگری: 29 خرداد 1396
  • تاریخ پذیرش: 03 مرداد 1396