طراحی صندوق سرمایه‌گذاری خرید دین سازگار با فقه امامیه

نوع مقاله: علمی پژوهشی (صندوق‌ها و شرکت‌های سرمایه گذاری اسلامی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری مدیریت مالی، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران

3 استاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران

چکیده

تأمین منابع مالی مورد نیاز بنگاه‌های اقتصادی همواره دغدغه مهمی برای فعالان اقتصادی و دولت‌ها به‌شمار می‌رود؛ در شرایط رکودی معمولاً بنگاه‌ها نمی‌توانند مطالبات خود را به‌صورت نقدی دریافت کنند؛ در این شرایط مشکل نقدینگی بنگاه می‌تواند منجربه توقف فعالیت‌ها و کاهش اشتغال و رشد اقتصادی شود.
مسأله موردبررسی در این مقاله ایجاد نهادهای تخصصی کارآمد برای تنزیل انواع مطالبات در کشور است. در این پژوهش با در نظر گرفتن خرید دِین، به طراحی نهاد تخصصی تنزیل‌کننده مطالبات «صندوق سرمایه‌گذاری خرید دین سازگار با فقه امامیه» پرداخته‌ایم. باتوجه به گسترش روزافزون معاملات مدت‌دار در شرایط رکودی، نیاز به تنزیل انواع مطالبات و حجم قابل‌توجه تنزیل در سایر کشورها، انجام پژوهش برای ایجاد این‌گونه نهادها ضرورت دارد. روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی بوده و ابزار گردآوری اطلاعات، مطالعات کتابخانه‌ای و پرسشنامه است؛ بدین‌صورت که ابتدا با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، نهادهای وصول مطالبات موردبررسی قرارگرفته و مفاهیم مرتبط با آن را شرح می‌دهیم، سپس به‌موضوع صندوق سرمایه­گذاری خرید دین پرداخته و این صندوق را نیز توضیح می‌دهیم. جهت مطالعات فقهی نیز از روش تطبیق نظرات فقهای امامیه راجع به مبحث دین و خرید دین با ارکان و روابط صندوق استفاده‌شده است و برای اعتبارسنجی مدل عملیاتی، پرسشنامه‌ای طراحی شد و نظرات خبرگان در این خصوص جمع‌آوری گردید. با توجه به نتایج حاصله حدود 80 درصد از خبرگان با پیشنهاد‌ها و راهکارهای محقق کاملاً موافق یا موافق هستند.

کلیدواژه‌ها


اردبیلی، احمدبن محمد (1403ق). مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان (جلد نه، چاپ اول). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامع مدرسین حوزه علمیه.

اعتصامی، سیدامیرحسین (1393). طراحی الگوی بازار انتقال تسهیلات در بانکداری بدون ربا بر مبنای فقه امامیه. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.

اسدی، غلامحسین، و سعیدی علی (1382). طراحی اوراق بدهی مرکب مبتنی‌بر نظام مالی اسلام. فصلنامه تحقیقات مالی، 5(16)، 3-20.

بان، حسن (1388). مطالعه تطبیقی صندوق‌های سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات (صام) در سایر کشورها و بررسی امکان‌پذیری راه‌اندازی آن در ایران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (1391). آمار مربوط به تسهیلات اعطایی خرید دین و دستورالعمل­های عقود اسلامی.

پورابراهیمی، محمدرضا؛ ملیحی، سیدمحمدحسن؛ و یارمحمدی، رضا (1397). طراحی قراردادهای عرضه دارایی‌های معنوی در بازار سرمایه ایران مبتنی‌بر فقه امامیه. دوفصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، 7(14)، 247-276.

تهرانی، رضا، و نوربخش، عسگر (1389). فرهنگ مالی و سرمایه‌گذاری. تهران: نگاه دانش.

حافظ‌نیا، محمدرضا (1388). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی (چاپ هفدهم). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی در دانشگاه‌ها.

حسن‌زاده، علی (1389). انطباق عاملیت (فاکتورینگ) با عقود اسلامی در نظام بانکداری ایران، فصلنامه تازه­های اقتصاد، 8(128)، 61-70.

حلی، حسن‌بن یوسف‌بن مطهر اسدی (1413ق). مختلف‌الشیعه فی احکام الشریعه (جلد پنجم، چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.

خاکی، غلامرضا (1379). روش‌ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ در م‍دی‍ری‍ت‌ (چاپ اول)، تهران: ب‍ازت‍اب‌.

خزعلی، محسن (1383). خرید و فروش پول، تنزیل سفته و استفاده از حیله­های شرعی با تأکید بر دیدگاه­های امام خمینی و شهید مطهری. فصلنامه پژوهشنامه متین، 6(23 و 24)، 105-132.

خلیلی، غلامرضا (1393). بررسی مشروعیت تنزیل اسناد تجاری و شرایط و آثار آن در حقوق ایران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

رحمانی، علی، و قشقایی، فاطمه (1391). نقش فاکتورینگ در تأمین مالی شرکت‌های کوچک و متوسط. پنجمین کنفرانس نظام تأمین مالی در ایران.

زارع، حسن (1393). خرید دین در معاملات بانکی. (پایان‌نامه کارشناسی‌ ارشد). دانشگاه قم، قم، ایران.

سازمان بورس و اوراق بهادار (1397). اساسنامه و امیدنامه صندوق­های سرمایه­گذاری و آمار مربوط به انتشار اوراق بهادار.  

شیروی، عبدالحسین (1394). حقوق تجارت بین‌الملل (چاپ هشتم). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی در دانشگاه‌ها.

عاملی، حر (1409ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت.

فیضی‌چکاب، غلام‌نبی، و درزی، علی (1393). ماهیت حقوقی قرارداد تأمین مالی فاکتورینگ (مطالعه تطبیقی حقوق آمریکا، انگلیس، فرانسه و ایران). دوفصلنامه مطالعات حقوق تطبیقی. 5(10)، 509-533.

قیصری، پیمان (1393). طراحی صندوق سرمایه‌گذاری مشترک کالا متناسب با بازار سرمایه ایران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.

محقق‌ثانی، علی‌بن حسین (1414ق). جامع‌المقاصد فی شرح القواعد (جلد پنجم، چاپ دوم). قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام.

مرکز پژوهش، توسعه و مطالعات اسلامی سازمان بورس و اوراق بهادار (1396). مصوبات کمیته تخصصی فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار.

معصومی‌نیا، غلامعلی (1385). تخفیف مبلغ بدهی در دیون مدت­دار در برابر کاهش مدت سررسید. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 6(24)، 131-152.

معصومی‌نیا، غلامعلی (1389). ابزارهای مشتقه؛ بررسی فقهی و اقتصادی (چاپ دوم). قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

معیّن، محمد (1360). فرهنگ معیّن (جلد اول). تهران: امیرکبیر.

موسویان، سید‌عباس (1391). بازار سرمایه اسلامی (چاپ اول). قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

موسویان، سیدعباس و شیرمردی احمدآباد، حسین (1391). مدیریت ریسک‌های اوراق بهادار مضاربه با تأکید بر فقه امامیه. دوفصلنامه تحقیقات مالی اسلامی، 2(3)، 39-68.

موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (1416ق). تحریر‌الوسیله. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.

موسوی‌خمینی، سیدروح‌الله (1375). استفتائات، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.

موسوی، سیدباقر (1381). خرید و فروش دین (تنزیل). فصلنامه اقتصاد اسلامی، 2(7)،
75-88.

نظرپور، محمدنقی، و ابراهیمی، محبوبه (1388). طراحیصندوقسرمایه‌گذاریمشترک اسلامیدربازارسرمایه. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 9(33)، 63-94.

Bonzanini, D., (2015). Factors Chain International, Annual Review. https://www.fci.nl;

U.S. Department of Commerce (2008). Trade Finance Guide a Quick Refrence for Exporters, https://www.trade.gov.

Ackerman, Andrew (October 30, 2008). Securities Industry and Financial Markets Association, https://www.sifma.org

Pande, G. C., & Mithani, D. M., (1999), Encyclopaedic Dictionary of Economics, New Delhi, Anhmol Poblications, (3), 142, 143;

Reddan, Fiona. (2009). A business and regulatory perspective of Factoring & Forfaiting,  Ernst & Young UK Company

Houtte, V., (2001). The Law of International Trade, Sweet & Maxwell, p:285

Bakker, M. R., Klapper, L., & Udell, G. (2004). The Role of Factoring in Commercial Finance and the Case of Eastern Europe. World Bank Working Paper, (3342).

Murray, C., Holloway, D., & Timson-Hunt, D., (2012), “Schmitthoff: The Law & Practice of International Trade”, Sweet & Maxwell, Chapter 24, 12 th Edition

International Chamber of Commerce (Ed.). (1993). ICC Uniform Customs and Practice for Documentary Credits (43)3. Icc Pub.

Morgenson, G., & Harvey, C. R. (2002). The New York Times Dictionary of Money and Investing: the Essential a-to-z Guide to the Language of the New Market. Macmillan.

Pozen, R., Hamacher, T., & Phillips, D. T. (2015). The Fund Industry,+ Website: How Your Money is Managed. John Wiley & Sons.

http://www.imps.ac.ir

http://www.cbi.ir

http://www.seo.ir

http://www.rdis.ir