تحلیل فقهی و حقوقی اسناد خزانه اسلامی (نوع اول)

نوع مقاله: علمی - پژوهشی (بازار سرمایه اسلامی)

نویسنده

پژوهشگر مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تهران، ایران

چکیده

اسناد خزانه اسلامی، ابزار مالی جدیدی است که از سال 1392 برای تسویه مطالبات طلب‌کاران غیردولتی از دولت معرفی‌شده است. این نوع از اسناد که ازجمله اوراق بدهی به‌شمار می‌آید، در کشورهای دیگر به‌عنوان ابزاری برای جبران کسری‌های بودجه دولت در کوتاه‌مدت به‌شمار می‌ِآید. در ایران دو نوع اسناد خزانه اسلامی معرفی‌شده است. اسناد خزانه اسلامی نوع اول که جهت تسویه بدهی‌های دولت به پیمانکاران غیردولتی مورداستفاده قرار می‌گیرد با اسناد خزانه متعارف و همچنین اسناد خزانه‌ای که پیش از انقلاب اسلامی ایران برای تأمین کسری بودجه دولت مورداستفاده قرار می‌گرفت، تفاوت‌هایی دارد. در مقابل اسناد خزانه اسلامی نوع دوم، که برای پوشش کسری‌های بودجه موقت دولت مورداستفاده قرار می‌گیرد، کارکردی مشابه اسناد خزانه متعارف دارد. از منظر فقهی، سؤال در مورد اسناد خزانه نوع اول این است که آیا امکان پرداخت اضافه‌ای علاوه‌بر مبلغ دین، به‌طلب‌کار بابت تأخیر در ایفای دین وجود دارد یا خیر؟ همچنین شناسایی ماهیت حقوقی قرارداد پایه انتشار اسناد خزانه اسلامی و مقایسه آن با نهادهای مشابه (مانند اوراق تسویه خزانه) شمول قوانین و مقررات بر این نوع از اوراق بهادار، حقوق و تعهدات طرفین قرارداد مبنای انتشار اسناد خزانه اسلامی و آثار آن را روشن می‌سازد. در این مطالعه، سؤالات فوق بررسی‌شده و درنهایت پیشنهاد‌ها اصلاحی قوانین مبنای انتشار این اسناد، ارائه خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


 

جنیدی، لعیا؛ و شریعتی‌نسب، صادق (1392). وصف تجریدی در حقوق ایران با تأکیدبر رویه قضایی. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 43(169)، 1-16.

حسین‌آبادی، امیر (1381). بررسی وجه التزام مندرج در قرارداد. فصلنامه الهیات و حقوق، 2(6)، 47-60.

شهیدی، مهدی (1385). سقوط تعهدات. تهران: مجد.

شوشی‌نسب، نفیسه (1394). مطالعه تطبیقی شبه اسناد تجاری. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 45(179)، 453-470.

قاسم‌زاده، مرتضی (1387). اصول قراردادها و تعهدات. تهران: دادگستر.

کاتوزیان، ناصر (1383 الف). حقوق مدنی؛ قواعد عمومی قراردادها (جلد 3). تهران: شرکت سهامی انتشار.

کاتوزیان، ناصر (1383 ب). حقوق مدنی؛ قواعد عمومی قراردادها (جلد 4). تهران: شرکت سهامی انتشار.

مافی، همایون؛ و عبدالصمدی، راضیه (1394). بررسی تطبیقی وصف تجریدی در اسناد تجاری با اصل استقلال در اعتبارات اسنادی. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، 20(77)، 115-146.

مقدری‌امیری، عباس؛ و عسکری، حکمت‌اله (1394). تعدیل قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران. فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 11(41)، 145-162.

موسویان، سیدعباس (1384). بررسی فقهی - حقوقی قوانین مربوط به جریمه و خسارت تأخیر تأدیه در ایران. فصلنامه فقه و حقوق، 1(4)، 11-38.

موسویان، سیدعباس؛ نظرپور، محمدنقی؛ و خزائی، ایوب (1390). امکان‌سنجی فقهی طراحی اسناد خزانه اسلامی در بازارهای مالی اسلامی. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 10(40)، 87-116.

نیک‌فرجام، کمال (1383). معامله اسناد تجاری و تبدیل تعهد. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 9(32 و 33)، 115-136.

Matthews, K., Giuliodori, M., & Mishkin, F. S. (2013). The Economics of Money, Banking and Financial Markets: Pearson Higher Ed.

Parameswaran, S. (2011). Fundamentals of Financial Instruments: An Introduction to Stocks, Bonds, Foreign Exchange, and Derivatives. John Wiley & Sons.