حقوق شهروندی سرمایه‌گذاران در معاملات اوراق بهادار

نوع مقاله: علمی - پژوهشی (حقوق مالی اسلامی)

نویسندگان

1 استادیار حقوق خصوصی مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر، قم، ایران

2 استادیار دانشگاه مفید، قم، ایران

چکیده

مفهوم «حقوق شهروندی» علی‌رغم قدمتی که در تمدن­های بشری داشته، از اصطلاحات جدیدی است که گستره وسیعی از حوزه­های زندگی افراد را در بر می­گیرد. در حوزه اقتصادی رعایت حقوق شهروندی ضامن سلامت و کارایی فعالیت‌ها است؛ یکی از بارزترین فعالیت‌های اقتصادی، معاملات اوراق بهادار است که در بورس و فرابورس واقع می­‌شود. در این مقاله برآنیم تا پس از بررسی مبانی مکتبی حقوق شهروندی در بازارهای مالی به این سئوال پاسخ دهیم که آیا مقررات ناظر بر بازار سرمایه، مطلوبیت کافی را در حراست از حقوق شهروندی سرمایه‌­گذاران در معاملات اوراق بهادار دارند؟ برای پاسخ به این سؤال مصادیق حقوق شهروندی در معاملات اوراق بهادار را تبیین نموده و نقش «سازمان بورس و اوراق بهادار» به‌عنوان رکن ناظر بازار سرمایه در تعیین ضمانت اجرای آن را موردارزیابی قرار داده­ایم. شفافیت اطلاعات شرکت‌ها، بهره‌مندی از بازار منصفانه، کارا و شفاف، پیشگیری از وقوع تخلفات و جرائم، رسیدگی تخصصی به شکایات و دعاوی حقوقی از جمله مصادیق حقوق شهروندی در معاملات اوراق بهادار است که نقض آن حسب مورد می­تواند منجربه مسئولیت مدنی، انضباطی و کیفری گردد. سازمان بورس و اوراق بهادار به‌عنوان نهاد ناظر بازار سرمایه، با ایجاد ساختارهای لازم، سعی در فراهم نمودن بستر لازم جهت رعایت حقوق شهروندی برای سرمایه­گذاران نموده است. به‌نظر می­رسد علی‌رغم تلاش‌های صورت گرفته، اشکالات و نواقصی وجود دارد که دستیابی به حقوق شهروندی را با مخاطراتی مواجه کرده که بازنگری در مقررات مربوطه را ضروری ساخته است.

کلیدواژه‌ها


ابراهیمی سالاری، تقی و صالح‌نیا، نفیسه (1394). بازار اسلامی و مسأله عدم‌تقارن اطلاعات. مجموعه مقالات کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی، 389-411.

‏‫ابن اخوه، محمد بن محمد (بی‌تا). معالم القربة فی أحکام الحسبة (محمد محمود‌شعبان و صدیق‌احمد عیسی‌مطیعی، محققین). قم: مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی.

‏‫جمالی، جعفر، و صادقی، محمد (1396). رویه هیأت داوری بورس و اوراق بهادار. تهران: سازمان بورس و اوراق بهادار.

‏‫حرعاملی، محمد بن حسن (۱۳۷۲). وسائل‌الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة (عبدالرحیم ربانی شیرازی، ویراستار). تهران: اسلامیه.

رجایی، سیدمحمدکاظم (1386). تقاضای بازار اسلامی در مقایسه با بازار رقابت کامل. دوفصلنامه جستارهای اقتصادی، 4(8)، 66-100.

‏‫‏‫رضایی‌دوانی، ‌مجید (۱۳۸۴). آثار برخی قواعد فقهی بر بازار کار. دوفصلنامه اقتصاد اسلامی، 18(5)، 63-88.

‏‫رضایی‌دوانی، ‌مجید (۱۳۸۳- الف). جایگاه نهاد دولت در عرصه اقتصاد. دوفصلنامه اقتصاد اسلامی، 14(4)، 37-62.

‏‫رضایی‌دوانی، مجید (۱۳۸۳- ب). کار و دین. تهران: کانون اندیشه جوان.

‏‫رضایی‌دوانی، مجید (بی‌تا). مالیات‌های حکومتی: مشروعیت یا عدم‌مشروعیت. نامه مفید، 10(۳۵)، 156-128.

سلطانی، محمد (1392). صلاحیت هیأت داوری موضوع قانون بازار اوراق بهادار. تحقیقات حقوقی، 29(63)، 275-306.

سلطانی، محمد (1396). حقوق بازار سرمایه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.

‏‫شریف‌الرضی، محمد بن حسین (بی‌تا). نهج‌البلاغه (علی محمد علی دخیل، ویراستار) (جلد 1). بیروت: دارالمرتضی.

شمس، عبدالله (1385). آئین‌دادرسی مدنی (جلد 1). تهران: دراک.

‏‫صادقی‌مقدم، ‌محمد‌حسن، و نوروزی، ‌محمد (۱۳۹۰). نقد و بررسی نظام افشای اطلاعات در بورس ایران. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 18(41)، 131-150.

‏‫صفاریان، ‌مریم. (۱۳۸۱). سیاست‌ها و الزام‌های افشای اطلاعات در بازار سرمایه ایران. فصلنامه بورس، 34(1)، 17-23.

صفایی، سیدحسین؛ و رحیمی، حبیب‌الله (1389). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد). تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.

‏‫عباسی، ‌فرهاد (۱۳۹۲). درآمدی بر مفهوم، مبانی و انواع حقوق شهروندی در اسلام. اندیشمندان حقوق، 5(2)، 45-72.

‏‫عبدالمنان، محمد (۱۳۸۶). فهم تأمین مالی اسلامی (کامران ندری، مترجم). تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام.

‏‫فقهی‌کاشانی، محمد (۱۳۸۶). تکمیل نهادهای مالی در کشور. تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

‏‫قریشی، علی‌اکبر (بی‌تا). قاموس القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

‏‫کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷). الکافی (علی‌اکبر غفاری، ویراستار) (جلد 1). تهران: دارالکتب الاسلامیه.

‏‫متقی، علی بن حسام‌الدین (۱۴۰۹). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال (بکری حیانی و صفوه سقا، ویراستاران) (جلد 1). بیروت: مؤسسه الرساله.

‏‫مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (بی‌تا). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار. بیروت: داراحیاء التراث العربی.

‏‫‏‫‏‫معیّن، محمد (۱۳۸۸). فرهنگ معین (ویرایش ۶). تهران: امیرکبیر.

‏‫منتظری، حسینعلی (بی‌تا). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه (جلد 1). قم: تفکر.

موسوی‌خم‍ی‍ن‍ی‌، سید‌روح‌الله (۱۳۷۹). تحریر‌الوسیله (جلد 1). قم: دارالعلم.

‏‫میرزایی‌منفرد، غلامعلی (۱۳۸۹). حقوق کیفری بازار اوراق بهادار. تهران: میزان.

‏‫میرمعزی، سیدحسین (۱۳۷۸). نظام اقتصادی اسلام. تهران: کانون نشر جوان.

‏‫نیازپور، امیرحسن (۱۳۹۶). تکالیف سازمان بورس و اوراق بهادار در زمینه پیشگیری از جرم. راهبرد، 82(26)، 327-356.

B.curtis, E., (2002). Diane F. Eaton and Douglas W.Allen, Microeconomics, Fifth Edition. Prentice Hall.