ریسک نقدینگی و کیفیت دارایی‌ها- تأمین مالی در بانکداری اسلامی: رویکرد تحلیل همبستگی بنیادی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی (بانکداری اسلامی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای مدیریت مالی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه مالی دانشکده مدیریت، پردیس فارابی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران

چکیده

یکی از مهم‌ترین ریسک­هایی که نظام بانکداری اسلامی (همانند بانکداری متعارف) با آن روبروست، ریسک نقدینگی است اما به‌دلیل ماهیت متفاوت ابزارهای مورداستفاده در نظام بانکداری اسلامی برای مدیریت نقدینگی و به‌دلیل حرمت ربا، مدیریت نقدینگی در نظام بانکداری اسلامی، پیچیده­تر از نظام بانکداری متعارف است. این تحقیق به‌دنبال بررسی رابطه بین کیفیت دارایی­ها – بدهی­ها و نحوه تأمین مالی با ریسک نقدینگی در بانکداری اسلامی و نیز بررسی این موضوع با در نظر گرفتن نقش عنصر زمان در ریسک نقدینگی، با تقسیم نیازهای نقدینگی به دو نیاز آنی و غیرآنی با استفاده از نسبت­های مالی است. برای بررسی موضوع از اطلاعات ترازنامه پایگاه اطلاعاتی اوربیس و سایت بنکر برای بانک‌های اسلامی در دوره زمانی 2016-2011 میلادی استفاده‌شده است. روش مورداستفاده برای بررسی موضوع، روش تحلیل همبستگی بنیادی یا کانونی است. نتایج تحقیق با استفاده از نرم­افزار استاتا حاکی از تغییرپذیری و همبستگی بسیار بالای نسبت‌های نقدینگی معرف ریسک نقدینگی با متغیّرهای معرف کیفیت دارایی و تأمین مالی است. همچنین نتایج تحقیق نشان می­دهد که هرگاه از سه نسبت مربوط به سنجش ریسک نقدینگی آنی و غیر آنی هم‌زمان استفاده می­شود 97 درصد تغییرپذیری ریسک نقدینگی با تغییرپذیری متغیّرهای مستقل (کیفیت دارایی- تأمین مالی) تبیین می­شود؛ ولی هرگاه از نسبت‌های آنی و غیرآنی به‌تنهایی برای سنجش استفاده شود میزان تغییرپذیری متغیّر وابسته با تغییرپذیری متغیّرهای مستقل (کیفیت دارایی- تأمین مالی) به ترتیب 531/0 و 382/0 است.

کلیدواژه‌ها

احمدیان، اعظم؛ کیانوند، مهران (1394). تحلیل نقش بانک مرکزی در کاهش احتمال رخداد ریسک نقدینگی در شبکه بانکی کشور. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی، 15(59)، 94-57.
بانک اقتصاد نوین، پروژه توسعه نرم‌افزار مدیریت ریسک گروه مطالعات و مدیریت ریسک بانک اقتصاد نوین (1387). مدیریت دارایی- بدهی و ریسک نقدینگی در مؤسسات مالی، تهران، فرا سخن.
بی‌اف‌جی، مانلی (1390)، آشنایی با روش‌های آماری چند متغیّره (پرویز نصیری و پریسا حاج‌قربانی، مترجمان). تهران: پیام‌رسان.
تقی‌زاده یزدی، محمدرضا؛ سلیمانی، افشار؛ رحمت، ناصر؛ و نرگسیان، جواد (1393). تحلیل کانونی رابطه بین هوش هیجانی با ارزشیابی عملکرد آموزشی. فصلنامه مدیریت دولتی، 6(21)، 45-66.
عباس­زاده، مریم؛ روشن‌روان، آزاده؛ عطرکارروشن، صدیقه (1393). مدیریت ریسک نقدینگی در بانکداری اسلامی. فصلنامه پژوهشحسابداری، 4(13)، 21-35.
کفائی، محمدعلی؛ و راهزانی، محبوبه (1396). بررسی تأثیر متغیّرهای کلان اقتصادی بر ریسک نقدینگی بانک‌های ایران. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، 25(۸۱)،
261-310.
سلیمانی، محمد (1386). زیربناهای سازمانی لازم جهت مدیریت نقدینگی در بانکداری اسلامی. نخستین همایش مالی اسلامی، تهران: دانشگاه امام صادق علیه ‎السلام.
سوری، داوود؛ و وصال، محمد (1378)، روش‎های نوین تأمین مالی و مدیریت نقدینگی در بانک، مجموعه مقالات نوزدهمین سمینار بانکداری اسلامی. تهران: مؤسسه عالی بانکداری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
موسویان، سیدعباس؛ و کاوند، مجتبی (1389). مدیریت نقدینگی در بانکداری اسلامی. دوفصلنامهمعرفت اقتصادی، 2(3)، 35-63.
منصف، عبدالعلی؛ و منصوری، نسرین (1389)، بررسی عوامل مؤثر بر حجم سپرده‌های بانکی با تأکید بر نرخ سود اوراق مشارکت 1387-1367. دوفصلنامهدانشوتوسعه، 17(34)،
90-69.
نیک‌جو، فائزه؛ و رستم‌پناه، حسن (۱۳۹۴)، بررسی اثر ریسک ابزارهای مالی اسلامی بر جایگاه تأمین مالی اسلامی در بازار پول ایران. دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی، دبی: مؤسسه سرآمد همایش کارین.
یوسفی، علی؛ باقریان، عاطفه؛ و شجاعی، مینا (1393)، منطق و کاربرد تحلیل همبستگی کانونی در پژوهش‌های اجتماعی، فصلنامه علوم اجتماعی، 11(38)، 207-233.
Ahmed, H. (2011). Product Development in Islamic Banks. Edinburgh University Press.
Ahmed, H. (2015). Basel III Liquidity Requirement Ratios and Islamic Banking. Journal of Banking Regulation, 16(4), 251-264.
Akhtar, M. F., Ali, K., & Sadaqat, S. (2011). Liquidity Risk Management: a Comparative Study between Conventional and Islamic Banks of Pakistan. Interdisciplinary Journal of Research in Business, 1(1), 35-44.
Akram, H., & Rahman, K. U. (2018). Credit Risk Management a Comparative Study of Islamic Banks and Conventional Banks in Pakistan. ISRA International Journal of Islamic Finance, 10(2), 185-205.
Diamond, D. W., & Dybvig, P. H. (1983). Bank Runs, Deposit Insurance, and Liquidity. Journal of Political Economy, 91(3), 401-419.
Drehmann, M., & Nikolaou, K. (2013). Funding Liquidity Risk: Definition and Measurement. Journal of Banking & Finance, 37(7), 2173-2182.
Guidolin, M., & Pedio, M. (2018). Essentials of Time Series for Financial Applications. Academic Press.
Helmy, M. (2012). Risk Management in Islamic Banks, Master of International Business Administration Finance, ESLSCA Business School, 1-62.
Iqbal, A. (2012). Liquidity Risk Management: a Comparative Study between Conventional and Islamic Banks of Pakistan. Global Journal of Management and Business Research, 12(5).
Ismal, R. (2010). The Management of Liquidity Risk in Islamic Banks: the Case of Indonesia (Doctoral Dissertation, Durham University).
Ivanov, M. (2010). The Management of Liquidity in Banking Industry. An Enterprise Odyssey, 635-648.
Jaiswal, S. (2010). Relationship between Asset and Liability of Commercial Banks in India, 1997-2008. International Research Journal of Finance and Economics, 49, 43-58.
Lutfor, r., & Hasanul, b. (2015). Liquidity Risk Management: A Comparative Study between Conventional and Islamic Banks in Bangladesh, JBT, Vol.X, 2(42-60.
Milcheva, S., Falkenbach, H., & Markmann, H. (2019). Bank Liquidity Management through the Issuance of Bonds in the Aftermath of the Global Financial Crisis. Research in International Business and Finance, 48, 32-47.
Nevine, S., & AbdelMegeid, R. (2017). Liquidity Risk Management: Conventional Versus Islamic Banking System in Egypt. Journal of Islamic Accounting and Business Research, Vol.8 (1).1-5
Oracle Financial Services. (2009). Liquidity Risk Management in Financial Services: Strategies for Success, an Oracle White Paper, 1-13.
Olson, D., & Zoubi, T. A. (2008). Using Accounting Ratios to Distinguish between Islamic and Conventional Banks in the GCC Region. The International Journal of Accounting, 43(1), 45-65.
Rania, A, S. (2013). Risk Management for Islamic Banks. Edinburgh: Edinburgh University Press Ltd.
Sherry, A., & Henson, R. K. (2005). Conducting and Interpreting Canonical Correlation Analysis in Personality Research: A User-Friendly Primer. Journal of Personality Assessment, 84(1), 37-48.
Sabri, M, (2013). Liquidity Risk Management in Islamic Banks: A Survey, Afro Eurasian Studies, Vol. 1, (2), 215-2.
Siddiqui, A. (2008). Financial Contracts, Risk and Performance of Islamic Banking. Managerial Finance, 34(10), 680-694.
Thompson, M. (1984). Canonical Correlation Analysis: An Annotated Bibliography. Paper Presented at Annual Meeting of the American Educational Research Association, New Orlea ns, LA, 1-22.
Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2007). Using Multivariate Statistics (Vol. 5, pp. 481-498). Boston, MA: Pearson.
Willem, J. (2010). Liquidity Stress-Tester: A Model for Stress-Testing Banks' Liquidity Risk, CESifo Economic Studies, Vol. 56. (1), 38-69.
Yaacob, S. F., Rahman, A. A., & Karim, Z. A. (2016). The Determinants of Liquidity Risk: A Panel Study of Islamic Banks in Malaysia. Journal of Contemporary Issues and Thought, 6, 73-82.
Zhu, H. (2001), Bank Runs, Welfare and Policy Implications, Bank for International Settlement Working Paper. Vol, 107, 1-17.
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 18
بهار و تابستان 1399
صفحه 579-610
  • تاریخ دریافت: 11 آذر 1397
  • تاریخ بازنگری: 12 آذر 1397
  • تاریخ پذیرش: 18 تیر 1398