مدل‌سازی اعطای تسهیلات درمانی و سلامت مبتنی‌بر عقود انتفاعی در بانکداری اسلامی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی (بانکداری اسلامی)

نویسندگان

1 دانش‌آموخته سطح 3 حوزه علمیه عصمتیه سمنان، سمنان، ایران

2 استادیار دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

3 استادیار دانشکده زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

چکیده

تأمین مالیِ حوزه سلامت و بهداشت در ایران از یک مدل چندگانه بهره می‌گیرد که در آن دولت، بیمه‌ها و بیماران به‌طور هم‌زمان هزینه‌های بهداشتی و درمانی را متقبل می‌شوند. علی‌رغم مخارج گسترده دولت و پرداخت برخی هزینه‌ها توسط بیمه‌ها، سهم پرداخت از جیب بیماران قابل توجه بوده و لذا حمایت از بیماران امری ضروری است. یکی از روش‌های تأمین مالی بیماران اختصاص تسهیلات بانکی است که در بانک‌های کشور از طریق قرض‌الحسنه انجام می‌گیرد. ازآنجاکه بانک‌ها به دلیل حفظ منافع‌شان، تمایلی به اعطای تسهیلات قرض‌الحسنه ندارند عملاً این شیوه از تأمین مالی رونقی ندارد و در بسیاری از موارد بیماران با دریافت‌ وام‌هایی غیر از درمان، به رفع نیازهای خود مبادرت می‌ورزند که درواقع نوعی صوری‌سازی محسوب می‌شود. هدف از مقاله حاضر ارائه یک مدل به‌منظور رفع این نقیصه در نظام تأمین مالی سلامت است. این مدل با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی و مقایسه تطبیقی به‌گونه‌ای ارائه می‌شود که علاوه‌بر تأمین منافع بانک‌ها، پاسخگوی نیازهای درمانی متقاضیان تسهیلات نیز باشد. نتایج نشان می‌دهد تنوع نیازهای پزشکی در قالب خدمات تشخیصی، خدمات درمانی، خدمات پرستاری و پرستاری در منزل سبب شده است که به طیف متنوعی از عقود بانکی نیاز باشد. انطباق نیازهای پزشکی با عقود بانکی نشان می‌دهد که تسهیلات جعاله، مرابحه (فروش اقساطی)، استصناع و اجاره به‌شرط تملیک می‌تواند در تأمین نیازهای درمانی مورداستفاده قرار گیرد. سه بازیگر اصلی مدل بانک،
بیمار و بیمارستان هستند و مکانیسم ارتباطی آن به‌گونه‌ای طراحی شده که از کژمنشی و کژگزینی جلوگیری نماید.

کلیدواژه‌ها

آهنگر، علی؛ احمدی، علی محمد؛ مزینی، امیرحسین؛ و فرجی‌دیزجی؛ سجاد، (1397). سیاست‌های کلیدی تأمین مالی سلامت با رویکرد انباشت و تسهیم ریسک برای ارتقای نظام‌های سلامت در کشورهای فقیر و درحال‌توسعه: مناطق آفریقا و مدیترانه شرقی (مناطق WHO)، فصلنامه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت ایران، 6(22)، 200-202.
اکبرزاده، معین (1392). مقایسه تطبیقی عقود مبادله‌ای و مشارکتی و شناخت مشکلات و فواید کاربرد آنها در نظام بانکداری اسلامی. فصلنامه اقتصاد و بانکداری اسلامی، 1(4)، 161-198.
اکبرزاده، معین (1393). آسیب‌شناسی تحول عقود از مبادله‌ای به مشارکتی در روند اعطای تسهیلات بانکی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران،‌ ایران.
پازوکی، مهدی؛ رضایی، عبدالله؛ و پازوکی، محمدرضا (1392)، بررسی اثرگذاری روش‌های تأمین مالی نظام سلامت در اقتصاد ایران، ششمین کنفرانس توسعه نظام تأمین مالی در ایران، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران.
داوری، مجید؛ معافی، علیرضا؛ یارمحمدیان، محمدحسین؛ و خیام‌حقیقی، الهام (1393). هزینه‌های مستقیم درمانی سرطان خون لنفوسیتی حاد در اطفال استان اصفهان. دوماهنامه مدیریت اطلاعات سلامت، 2(7)، 1047-1057.
رشیدیان، آرش (1392). پوشش فراگیر سلامت در ایران. سلامت ایران: خبرنامه دفتر نمایندگی سازمان جهانی بهداشت در جمهوری اسلامی ایران، 6(2)، 8-9.
زارعی، احسان؛ پورآقا، بهروز؛ خداکریم، سهیلا؛ و موسی‌زاده نصرآبادی، علیرضا (1396). میزان پرداخت از جیب بیماران بستری در بیمارستان های دولتی بعد از اجرای طرح تحول سلامت (یک مطالعه مقطعی در شهر تهران). فصلنامه بیمارستان، 16(62)، 9-17.
شعبانی، احمد (1394)، درآمدی بر بانکداری اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
عیوضلو، حسین؛ و بکی‌حسکویی، مرتضی، (1388). مبانی فقهی و اقتصادی بانکداری و تأمین مالی اسلامی (چاپ اول). تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
فضایلی، امیرعباس؛ علیزاده، محمد؛ و هنجنی، حسین (1384). وضعیت عدالت در تأمین مالی نظام سلامت در ایران. فصلنامه رفاه اجتماعی، 5(19)، 279-300.
کریمی، ایرج؛ نصیری‌پور، امیراشکان؛ ملکی، محمدرضا؛ و مخترع، هادی (1384). ارزیابی شیوه‌های تأمین مالی و نظام پرداخت به ارائه‌کنندگان خدمات سلامت در کشورهای منتخب: ارائه الگو برای ایران. فصلنامه مدیریت سلامت، 8(22)، 15-24.
ماهر، علی؛ احمدی، علی‌محمد؛ و شکری جمنانی، آناهیتا (1387). شناسایی چگونگی روش‌های تأمین منابع مالی نظام سلامت کشورهای منتخب در فاصله سال‌های 2004-1998 و ارائه سازوکارهای تولید منابع مالی جدید در نظام سلامت ایران. فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی، 8(29)، 1-35.
موسویان، سیدعباس (1384). ارزیابی قراردادها و شیوه‌های اعطای تسهیلات در بانکداری بدون ربا. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 5(19، 45-70.
موسویان، سیدعباس (1385). الگوی جدید بانکداری بدون ربا. فصلنامه اقتصاد اسلامی، 6(23)، 13-50.
موسویان، سیدعباس (1390). امکان سنجی کاربرد مرابحه در بانکداری بدون ربا. فصلنامه روند پژوهش‌های اقتصادی، 19(59)، 33-57.
موسویان، سیدعباس؛ و میثمی، حسین (1394). بررسی ساختار عملیاتی مطلوب بانکداری اسلامی (دلالت‌هایی در راستای اصلاح قانون عملیات بانکی بدون ربا). فصلنامه روند، 22(72)، 82-39.
موسویان، سیدعباس، و میثمی، حسین. (۱۳۹۷). بانکداری اسلامی (۱): مبانی نظری-تجارب عملی (ویرایش ششم). تهران: پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
وحدت، شقایق؛ حیدری ارجلو، پریوش؛ و سلطانی، حسن؛ (1399)، ارائه الگوی نظام تأمین مالی سلامت با تأکید بر عوامل ساختاری، زمینه‌ای، ابزاری و محتوایی، فصلنامه مدیریت بهداشت و درمان، 11(41)، 87-99.
World Health Organization, (2016). Health Financing Country Diagnostic: a Foundation for National Strategy Development.
World Health Organization, (2017). a System-wide Approach to Analyzing Efficiency Across Health Developing a Programmers.
World Health Organization, (2017). National Health Financing Strategy: a Reference Guide.
دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 19
پاییز و زمستان 1399
صفحه 349-376
  • تاریخ دریافت: 31 خرداد 1399
  • تاریخ بازنگری: 02 آذر 1399
  • تاریخ پذیرش: 05 اسفند 1399